Het risico op schijnzelfstandigheid beperk je als zorgprofessional door te zorgen dat je opdrachten in de praktijk daadwerkelijk zelfstandig worden uitgevoerd: geen gezagsverhouding, eigen verantwoordelijkheid voor het werk en meerdere opdrachtgevers. Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer de feitelijke werkwijze meer op een dienstverband lijkt dan op zelfstandig ondernemerschap, ongeacht wat er op papier staat. In dit artikel vind je antwoorden op de meest gestelde vragen over schijnzelfstandigheid in de zorg.
Wanneer wordt een zzp’er in de zorg als schijnzelfstandige beschouwd?
Een zzp’er in de zorg wordt als schijnzelfstandige beschouwd wanneer de feitelijke werksituatie kenmerken heeft van een arbeidsovereenkomst, ook al is er formeel een opdrachtovereenkomst gesloten. De Belastingdienst en rechters kijken niet naar het label op het contract, maar naar hoe de samenwerking er in de dagelijkse praktijk uitziet.
De drie centrale criteria die bepalen of er sprake is van schijnzelfstandigheid zijn:
- Gezagsverhouding: geeft de zorginstelling instructies over hoe, wanneer en waar je het werk uitvoert, dan wijst dat op een dienstverband.
- Persoonlijke arbeid: ben je verplicht het werk zelf te doen en kun je je niet laten vervangen, dan is dat een signaal van loondienst.
- Loon: ontvang je een vaste vergoeding die losstaat van het resultaat, dan lijkt dat op een salaris in plaats van een ondernemersvergoeding.
In de zorgsector speelt dit extra gevoelig omdat zorgprofessionals vaak langdurig bij dezelfde instelling werken, vaste roosters invullen en werken onder protocollen van de opdrachtgever. Dat maakt de grens tussen zelfstandige en werknemer soms dun. Aanvullende factoren die een rol spelen, zijn: of je ondernemersrisico loopt, of je meerdere opdrachtgevers hebt en of je zelf investeert in materiaal of scholing.
Welke gevolgen heeft schijnzelfstandigheid voor een zorgprofessional?
De gevolgen van schijnzelfstandigheid voor een zorgprofessional kunnen aanzienlijk zijn. Als de Belastingdienst of een rechter vaststelt dat er sprake is van een verkapt dienstverband, kan dat leiden tot naheffingen van loonbelasting en premies, boetes en het verlies van fiscale voordelen die je als zzp’er hebt genoten.
Financiële gevolgen
De fiscale voordelen van het zzp-schap, zoals de zelfstandigenaftrek en de mkb-winstvrijstelling, vervallen met terugwerkende kracht als de Belastingdienst de arbeidsrelatie herkwalificeert als dienstverband. Bovendien kan de opdrachtgever worden verplicht alsnog loonheffingen en werkgeverspremies af te dragen, wat de samenwerking financieel belast voor beide partijen.
Juridische en praktische gevolgen
Naast de financiële schade loop je als zorgprofessional het risico dat lopende opdrachten worden stopgezet omdat zorginstellingen bij een handhavingsrisico terughoudender worden met het inzetten van zelfstandigen. Verder kan een herkwalificatie betekenen dat je alsnog recht hebt op arbeidsrechtelijke bescherming, zoals ontslagbescherming en doorbetaling bij ziekte, maar dat gaat dan gepaard met de bijbehorende verplichtingen en afhankelijkheid die je als zelfstandige juist wilde vermijden.
Hoe verschilt een zzp-opdracht van een arbeidsrelatie in de zorg?
Het kernverschil tussen een zzp-opdracht en een arbeidsrelatie in de zorg zit in drie elementen: de mate van zelfstandigheid, het ondernemersrisico en de gezagsverhouding. Bij een echte zzp-opdracht bepaal jij hoe je het werk uitvoert, draag je zelf het risico voor het resultaat en ben je niet ondergeschikt aan de opdrachtgever.
In de praktijk ziet het onderscheid er als volgt uit:
- Zzp-opdracht: je werkt op basis van een resultaat of inspanningsverplichting, je kunt je laten vervangen, je werkt voor meerdere opdrachtgevers en je bepaalt zelf je werkmethode.
- Arbeidsrelatie: je volgt instructies van de werkgever over hoe je werkt, je werkt uitsluitend voor die ene organisatie, je ontvangt een vast loon en je hebt recht op vakantiedagen en ziektegeld.
In de zorg is dit onderscheid lastig te maken omdat zorgprofessionals altijd werken binnen de protocollen en kwaliteitseisen van de instelling. Die protocollen zijn echter sectorbreed vastgelegd en gelden voor iedereen, ongeacht of iemand in loondienst of als zelfstandige werkt. Ze worden daardoor in de meeste gevallen niet gezien als bewijs van een gezagsverhouding. Wat wel doorslaggevend is, is of de instelling bepaalt wanneer je werkt, of je een vaste plek in het rooster hebt en of je de vrijheid hebt opdrachten te weigeren.
Welke concrete maatregelen verlagen het risico op schijnzelfstandigheid?
Het risico op schijnzelfstandigheid verlaag je door zowel op papier als in de dagelijkse praktijk te laten zien dat je daadwerkelijk zelfstandig ondernemer bent. De maatregelen die het meeste effect hebben, zijn gericht op het aantonen van echte zelfstandigheid en ondernemersrisico.
Concrete stappen die je kunt zetten:
- Werk voor meerdere opdrachtgevers: wie uitsluitend voor één zorginstelling werkt, heeft minder bewijs van zelfstandig ondernemerschap. Spreid je opdrachten over minimaal twee of drie opdrachtgevers per jaar.
- Beperk de duur van opdrachten: langdurige, aaneengesloten opdrachten bij dezelfde instelling verhogen het risico. Bouw bewust wisselmomenten in.
- Leg de vrijheid tot vervanging vast: zorg dat de overeenkomst expliciet bepaalt dat je jezelf kunt laten vervangen door een andere gekwalificeerde professional.
- Weiger opdrachten die je niet passen: de vrijheid om opdrachten te weigeren is een kenmerk van zelfstandigheid. Gebruik die vrijheid ook daadwerkelijk.
- Investeer zichtbaar in je ondernemerschap: denk aan bijscholing op eigen kosten, een eigen beroepsaansprakelijkheidsverzekering en eigen materialen of hulpmiddelen.
- Zorg voor een goede administratie: houd facturen, overeenkomsten en correspondentie bij die aantonen dat je als ondernemer opereert.
- Gebruik een goedgekeurde modelovereenkomst: werk met een door de Belastingdienst goedgekeurde overeenkomst die past bij de werkelijke situatie.
Belangrijk: de maatregelen op papier werken alleen als de praktijk er ook naar handelt. Een contract dat zegt dat je jezelf kunt laten vervangen, maar waarbij je dat in werkelijkheid nooit doet, biedt weinig bescherming.
Wat is een modelovereenkomst en hoe gebruik je die als zorgprofessional?
Een modelovereenkomst is een door de Belastingdienst goedgekeurde contracttekst die aangeeft dat de samenwerking tussen opdrachtgever en opdrachtnemer geen dienstverband is. Als je werkt volgens de afspraken in zo’n goedgekeurde overeenkomst, hoeft de opdrachtgever geen loonheffingen in te houden.
Voor zorgprofessionals zijn er modelovereenkomsten beschikbaar die specifiek zijn opgesteld voor de zorgbranche, onder andere via brancheorganisaties. De Belastingdienst publiceert goedgekeurde modelovereenkomsten op zijn website, inclusief versies voor situaties waarbij sprake is van een gezagsverhouding maar waarbij de zelfstandigheid op andere punten voldoende gewaarborgd is.
Zo gebruik je een modelovereenkomst correct:
- Kies een overeenkomst die aansluit bij de werkelijke situatie. Een modelovereenkomst die beschrijft dat je volledig vrij bent in je werkmethode, terwijl je in de praktijk strakke roosters volgt, biedt geen bescherming.
- Pas de overeenkomst niet aan op punten die de goedkeuring raken. Wijzigingen kunnen de geldigheid van de goedkeuring doen vervallen.
- Werk ook in de praktijk conform de overeenkomst. De Belastingdienst toetst niet alleen het contract, maar ook hoe de samenwerking er feitelijk uitziet.
- Controleer regelmatig of de goedkeuring van de overeenkomst nog geldig is. Goedkeuringen hebben een beperkte geldigheidsduur.
Een modelovereenkomst is een hulpmiddel, geen garantie. De feitelijke uitvoering van de opdracht blijft het zwaarste beoordelingscriterium.
Wat verandert er door de handhaving van de Wet DBA in 2025?
Vanaf 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (Wet DBA) volledig en zonder het eerder geldende handhavingsmoratorium. Dat betekent dat zowel opdrachtgevers als zelfstandige zorgprofessionals nu daadwerkelijk risico lopen op naheffingen, boetes en correctieverplichtingen als de Belastingdienst een arbeidsrelatie als schijnzelfstandigheid beoordeelt.
De belangrijkste veranderingen in de praktijk:
- Actieve controle: de Belastingdienst voert gerichte controles uit bij sectoren met een hoog risico op schijnzelfstandigheid, waaronder de zorg.
- Directe correcties: bij geconstateerde schijnzelfstandigheid kan de Belastingdienst met terugwerkende kracht corrigeren, wat tot aanzienlijke financiële claims kan leiden.
- Opdrachtgevers worden voorzichtiger: veel zorginstellingen screenen hun zzp-samenwerkingen opnieuw en stellen strengere eisen aan de manier waarop zelfstandigen worden ingezet.
- Webmodule arbeidsrelaties: de Belastingdienst biedt een online hulpmiddel waarmee opdrachtgevers en zelfstandigen samen kunnen beoordelen of een opdracht als zelfstandige kan worden uitgevoerd.
Voor zorgprofessionals betekent de volledige handhaving dat het niet langer voldoende is om alleen een contract te hebben. De werkelijke invulling van de opdracht moet kloppen. Wie nu nog werkt op basis van constructies die de toets der kritiek niet doorstaan, loopt een reëel financieel en juridisch risico.
Hoe PIDZ helpt bij het voorkomen van schijnzelfstandigheid
Als zzp’er in de zorg wil je je richten op je werk, niet op juridische risico’s en administratieve lasten. PIDZ ondersteunt zorgprofessionals concreet bij alles wat nodig is om als echte zelfstandige te kunnen werken:
- Toegang tot meerdere opdrachtgevers: via het mijnPIDZ-platform vind je opdrachten bij verschillende zorginstellingen door heel Nederland, wat direct bijdraagt aan het aantonen van echte zelfstandigheid.
- Contractbeheer en administratie: PIDZ regelt de contracten, facturatie en administratieve verplichtingen, zodat jouw papieren situatie klopt met de praktijk.
- Persoonlijke begeleiding: bij het intakeproces bespreek je met een recruiter hoe je opdrachten zo invult dat ze voldoen aan de eisen van zelfstandig ondernemerschap.
- Ondersteuning bij btw-vrijstelling in de zorg en PGB-administratie: PIDZ helpt je met de specifieke fiscale en administratieve aspecten die voor zorgprofessionals gelden.
- Kwaliteitsborging: doordat PIDZ strikte eisen stelt aan alle aangesloten professionals, werk je in een netwerk dat door zorginstellingen serieus wordt genomen.
Wil je als zorgprofessional veilig en zelfstandig werken zonder je zorgen te maken over schijnzelfstandigheid? Sluit je aan bij PIDZ en ontdek hoe wij jou ondersteunen bij elke stap van je zelfstandige carrière in de zorg.
Frequently Asked Questions
Kan ik als zzp'er in de zorg werken via een detacheringsbureau zonder risico op schijnzelfstandigheid?
Werken via een detacheringsbureau of bemiddelingsplatform zoals PIDZ verlaagt het risico op schijnzelfstandigheid, maar elimineert het niet volledig. De feitelijke invulling van de opdracht blijft doorslaggevend: ook via een bureau moet je daadwerkelijk zelfstandig opereren, meerdere opdrachtgevers hebben en geen gezagsverhouding ervaren. Het voordeel van een gespecialiseerd platform is dat contracten en administratie al zijn ingericht op de eisen van zelfstandig ondernemerschap.
Wat moet ik doen als een zorginstelling mij vraagt om exclusief en langdurig voor hen te werken?
Wees voorzichtig met exclusieve, langdurige opdrachten bij één instelling, want dit is een van de sterkste signalen van schijnzelfstandigheid. Bespreek met de instelling of de opdracht kan worden opgesplitst in kortere periodes, en zorg dat je tussentijds ook voor andere opdrachtgevers werkt. Als de instelling volledige exclusiviteit vereist, is een arbeidscontract juridisch gezien waarschijnlijk de correctere constructie.
Hoe weet ik of mijn huidige overeenkomst met een zorginstelling nog voldoet na de volledige handhaving van de Wet DBA per 2025?
Controleer eerst of je werkt met een door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomst en of de goedkeuring nog geldig is. Gebruik daarna de Webmodule Arbeidsrelaties van de Belastingdienst om de feitelijke situatie te toetsen: die tool beoordeelt op basis van jouw werksituatie of er sprake is van een dienstverband. Sluit de uitkomst van de webmodule niet aan bij jouw contractvorm, dan is het verstandig om juridisch advies in te winnen en de samenwerking opnieuw in te richten.
Tellen protocollen en kwaliteitseisen van een zorginstelling mee als bewijs van een gezagsverhouding?
In de meeste gevallen niet, omdat zorgprotocollen sectorbreed gelden en ook voor werknemers in loondienst verplicht zijn. De Belastingdienst en rechters beschouwen het naleven van algemene kwaliteits- en veiligheidsnormen daarom doorgaans niet als bewijs van een gezagsverhouding. Wat wél als gezagsverhouding telt, is wanneer de instelling jou persoonlijk instrueert over hóé je je werk uitvoert, buiten de wettelijk verplichte protocollen om.
Wat is de grootste fout die zzp'ers in de zorg maken als het gaat om schijnzelfstandigheid?
De meest gemaakte fout is vertrouwen op het contract alleen, zonder de dagelijkse praktijk daarop aan te passen. Een modelovereenkomst die op papier klopt maar waarbij je in de praktijk vaste roosters volgt, nooit een opdracht weigert en jezelf nooit laat vervangen, biedt nagenoeg geen bescherming. Schijnzelfstandigheid wordt beoordeeld op basis van de feitelijke situatie, niet op basis van wat er in het contract staat.
Heb ik als zzp'er in de zorg een beroepsaansprakelijkheidsverzekering nodig, en telt die mee voor mijn zelfstandigheidsstatus?
Een beroepsaansprakelijkheidsverzekering is voor zorgprofessionals sterk aan te raden en in sommige gevallen verplicht gesteld door zorginstellingen. Daarnaast draagt het afsluiten van een eigen verzekering bij aan het aantonen van ondernemersrisico, wat een positief signaal is in de beoordeling van jouw zelfstandigheidsstatus. Het is echter één factor van vele: de verzekering alleen maakt je niet automatisch zelfstandige in de ogen van de Belastingdienst.
Wat zijn de eerste concrete stappen als ik vermoed dat mijn huidige werksituatie als schijnzelfstandigheid kan worden aangemerkt?
Begin met het invullen van de Webmodule Arbeidsrelaties op de website van de Belastingdienst om een eerste inschatting te krijgen van jouw situatie. Bespreek daarna de uitkomst met je opdrachtgever en bekijk samen welke aanpassingen mogelijk zijn, zoals het inbouwen van meer vrijheid, het werken voor meerdere opdrachtgevers of het herzien van de overeenkomst. Schakel bij twijfel een arbeidsrechtjurist of een gespecialiseerd platform zoals PIDZ in om de situatie te beoordelen voordat de Belastingdienst dat doet.
Related Articles
- Hoe werkt detachering in de zorg?
- Is werken als uitzendkracht in de zorg geschikt voor starters?
- Hoe lang mag je flexwerken?
- Wat is flexibele schil zorg en hoe werkt het precies
- Wat is het verschil tussen zorgbemiddeling en detachering?
This content was generated with the help of AI and it may contain mistakes
