Schijnzelfstandigheid bij zorgpersoneel voorkom je door de arbeidsrelatie met een zzp’er zo in te richten dat deze daadwerkelijk overeenkomt met zelfstandig ondernemerschap. Dat betekent: geen gezagsverhouding, geen persoonlijke arbeidsplicht en voldoende ondernemersvrijheid voor de zorgprofessional. Voor zorginstellingen is het belangrijk om per situatie bewust te kiezen tussen zzp-inhuur, flexwerk of detachering, zodat de contractvorm aansluit bij de werkelijke samenwerking. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over schijnzelfstandigheid in de zorg.
Wanneer is een zorgprofessional een schijnzelfstandige?
Een zorgprofessional is een schijnzelfstandige wanneer hij of zij formeel als zzp’er werkt, maar de feitelijke werksituatie kenmerken vertoont van een dienstverband. De Belastingdienst kijkt niet naar het label op het contract, maar naar de werkelijke omstandigheden. Als een zorgprofessional structureel dezelfde diensten draait als vaste medewerkers, onder directe aansturing werkt en niet vrij is om opdrachten te weigeren, is er in de praktijk sprake van een verkapt dienstverband.
Concrete signalen van schijnzelfstandigheid bij zzp-zorgpersoneel zijn onder andere:
- De zorgprofessional werkt uitsluitend of langdurig voor één opdrachtgever
- De instelling bepaalt wanneer, waar en hoe de zorg wordt verleend
- De zorgprofessional is verplicht persoonlijk aanwezig te zijn en mag zich niet laten vervangen
- Het tarief en de werktijden worden eenzijdig vastgesteld door de instelling
- De zorgprofessional draagt geen enkel ondernemersrisico
Het onderscheid is relevant voor zowel de instelling als de zorgprofessional. Bij zzp in de zorg gaat het er juist om dat de professional meerdere opdrachtgevers bedient, eigen tarieven hanteert en zelf bepaalt welke opdrachten hij of zij aanneemt. Ontbreken die kenmerken, dan is de kans groot dat de Belastingdienst de relatie herkwalificeert als dienstverband.
Wat zijn de gevolgen van schijnzelfstandigheid voor zorginstellingen?
Zorginstellingen die schijnzelfstandigen inhuren lopen aanzienlijke financiële en juridische risico’s. De Belastingdienst kan met terugwerkende kracht loonbelasting en premies volksverzekeringen naheffen over de vergoedingen die aan de zzp’er zijn betaald. Bovenop de naheffing kunnen boetes en belastingrente worden opgelegd, wat de totale kostenpost fors kan laten oplopen.
Naast de fiscale gevolgen zijn er ook arbeidsrechtelijke consequenties. Een rechter kan oordelen dat er sprake was van een arbeidsovereenkomst, wat betekent dat de zorgprofessional aanspraak kan maken op loondoorbetaling bij ziekte, vakantiegeld en ontslagbescherming. Dit kan ook met terugwerkende kracht gelden.
Sinds de Belastingdienst per 1 januari 2025 actief handhaaft op schijnzelfstandigheid, is de urgentie voor zorginstellingen sterk toegenomen. Het risico is niet langer theoretisch: instellingen die hun zzp-inhuur niet hebben getoetst aan de huidige criteria kunnen bij een controle direct worden aangesproken. Proactief beleid is daarmee geen luxe maar een noodzaak voor elke zorgorganisatie die zzp-zorgpersoneel inhuurt.
Hoe beoordeelt de Belastingdienst een arbeidsrelatie in de zorg?
De Belastingdienst beoordeelt een arbeidsrelatie in de zorg aan de hand van drie kernvragen: is er een gezagsverhouding, is er een persoonlijke arbeidsplicht en is er sprake van loon? Als alle drie aanwezig zijn, kwalificeert de relatie als dienstverband, ongeacht hoe het contract is opgesteld. De beoordeling is altijd gebaseerd op de feitelijke situatie, niet op de papieren afspraken.
Bij zzp in de zorg let de Belastingdienst specifiek op de volgende elementen:
- Gezagsverhouding: geeft de zorginstelling instructies over hoe de zorg wordt verleend, welke protocollen worden gevolgd en hoe de professional zijn of haar tijd indeelt?
- Persoonlijke arbeidsplicht: moet de zorgprofessional de opdracht zelf uitvoeren, of mag hij of zij een vervanger sturen?
- Duur en exclusiviteit: werkt de professional al langere tijd uitsluitend voor dezelfde instelling?
- Integratie in de organisatie: functioneert de zzp’er feitelijk als onderdeel van het vaste team, met dezelfde roosters en verantwoordelijkheden?
De Belastingdienst gebruikt modelovereenkomsten als hulpmiddel, maar een goedgekeurde overeenkomst biedt geen absolute zekerheid. De werkelijke uitvoering van de samenwerking moet overeenkomen met wat er op papier staat. Een modelovereenkomst die in de praktijk niet wordt nageleefd, biedt geen bescherming bij een controle.
Wat is het verschil tussen een zzp’er, flexwerker en gedetacheerde in de zorg?
Het kernverschil ligt in de juridische relatie en de mate van zekerheid voor de zorgprofessional. Een zzp’er werkt als zelfstandig ondernemer op basis van een overeenkomst van opdracht, zonder dienstverband. Een flexwerker werkt via een uitzendbureau en heeft een arbeidsovereenkomst met dat bureau. Een gedetacheerde werkt via een detacheringsbureau, heeft eveneens een arbeidsovereenkomst en wordt uitgeleend aan een zorginstelling voor een langere periode.
Zzp’er in de zorg
De zzp’er is volledig zelfstandig: hij of zij stelt eigen tarieven vast, werkt voor meerdere opdrachtgevers en draagt zelf verantwoordelijkheid voor administratie, verzekeringen en pensioenopbouw. Voor zorginstellingen biedt zzp-inhuur flexibiliteit, maar vraagt het om zorgvuldige toetsing om schijnzelfstandigheid te vermijden. Zzp-bemiddeling in de zorg via een gespecialiseerd bureau helpt daarbij, omdat de kwaliteit en het ondernemerschap van de professional vooraf worden gescreend.
Flexwerker en gedetacheerde in de zorg
Een flexwerker heeft een arbeidsovereenkomst met het uitzendbureau en geniet daarmee automatisch bescherming op het gebied van loon, vakantiegeld en pensioenopbouw. De zorginstelling betaalt een all-intarief aan het bureau en hoeft zich niet bezig te houden met de werkgeversverplichtingen. Een gedetacheerde heeft een vergelijkbare constructie, maar wordt doorgaans ingezet voor een langere, meer gespecialiseerde opdracht. Voor startende zorgprofessionals die nog niet klaar zijn voor volledig zelfstandig werk bieden deze vormen een veilige manier om ervaring op te doen bij verschillende instellingen.
Welke maatregelen verlagen het risico op schijnzelfstandigheid?
Het risico op schijnzelfstandigheid verlaag je door de samenwerking met zzp-zorgpersoneel zo in te richten dat de zelfstandigheid van de professional in de praktijk ook daadwerkelijk zichtbaar is. Dat vraagt om bewuste keuzes in contractvorm, aansturing en de dagelijkse werksituatie.
Praktische maatregelen die zorginstellingen kunnen nemen:
- Toets elke opdracht vooraf: beoordeel of de samenwerking kenmerken heeft van een dienstverband en pas de werkwijze aan waar nodig.
- Gebruik goedgekeurde modelovereenkomsten en zorg dat de uitvoering in de praktijk aansluit bij wat er op papier staat.
- Geef de zzp’er echte vrijheid: laat de professional zelf bepalen hoe de zorg wordt verleend, binnen de kaders van kwaliteit en veiligheid.
- Beperk de duur en exclusiviteit: voorkom dat een zzp’er jarenlang uitsluitend voor jouw instelling werkt.
- Leg het recht op vervanging vast en sta toe dat de zzp’er een gekwalificeerde vervanger stuurt als hij of zij niet beschikbaar is.
- Werk samen met een gespecialiseerd bemiddelingsbureau dat de screening en contractvorming voor zijn rekening neemt en aantoonbaar ondernemerschap bij de professional vaststelt.
Naast deze maatregelen is het verstandig om regelmatig te evalueren of de werkwijze in de praktijk nog overeenkomt met de afspraken. Schijnzelfstandigheid ontstaat vaak geleidelijk, wanneer een tijdelijke samenwerking langzaam de kenmerken van een vast dienstverband aanneemt zonder dat dit bewust is besloten.
Wanneer is flexwerk of detachering een betere keuze dan zzp-inhuur?
Flexwerk of detachering is een betere keuze dan zzp-inhuur wanneer de werkzaamheden structureel zijn, de instelling directe aansturing nodig heeft of de zorgprofessional nog niet beschikt over aantoonbaar ondernemerschap. In die situaties past de constructie van een zelfstandige niet bij de werkelijke samenwerking en is het eerlijker en veiliger om te kiezen voor een arbeidsrechtelijke basis.
Specifieke situaties waarin flexwerk of detachering de voorkeur verdient:
- De zorgprofessional werkt langdurig op vaste diensten binnen één instelling
- De instelling wil volledige regie houden over roosters, protocollen en aansturing
- De professional heeft minder dan twee jaar relevante werkervaring na het behalen van zijn of haar diploma
- De zorgprofessional wil zekerheid over salaris, vakantiegeld en pensioenopbouw
- De instelling wil het risico op naheffingen en juridische claims volledig uitsluiten
Voor startende zorgprofessionals is flexwerk of detachering bovendien een uitstekende manier om ervaring op te doen bij meerdere instellingen, een netwerk op te bouwen en te ontdekken of zelfstandig werken later een logische stap is. De overgang van flexwerk naar zzp in de zorg verloopt zo op een verantwoorde manier, waarbij de professional de stap naar ondernemerschap zet vanuit een stevige basis.
Hoe PIDZ helpt bij het voorkomen van schijnzelfstandigheid
PIDZ biedt zorginstellingen en zorgprofessionals een complete oplossing die schijnzelfstandigheid structureel aanpakt. Als grootste servicebureau in de zorg combineert PIDZ zzp-bemiddeling in de zorg met flexwerk en detachering, zodat de contractvorm altijd aansluit bij de werkelijke situatie.
Zo werkt PIDZ concreet:
- Uitgebreide screening van zzp’ers: elke zorgprofessional doorloopt een persoonlijk intakeproces, inclusief verificatie van diploma’s, certificaten en minimaal twee jaar relevante werkervaring. Zo is aantoonbaar ondernemerschap de basis, niet het uitgangspunt op papier.
- Flexwerk en detachering als volwaardig alternatief: voor situaties waarin zzp-inhuur niet passend is, biedt PIDZ flexwerkers in de zorg aan met een arbeidsovereenkomst, inclusief salaris, vakantiegeld en pensioenopbouw.
- 24/7 toegang via het mijnPIDZ®-platform: zorginstellingen vinden snel de juiste professional voor elke opdracht, met slimme filters die ook de contractvorm en beschikbaarheid inzichtelijk maken.
- Landelijke dekking, lokale betrokkenheid: via 12 vestigingen door heel Nederland is PIDZ dichtbij voor zowel zorginstellingen als zorgprofessionals, van wijkverpleegkundige zzp-opdrachten tot langdurige detacheringen in de gehandicaptenzorg of jeugdzorg.
Wil je als zorginstelling zeker weten dat je zzp-zorgpersoneel inhuurt op een manier die voldoet aan de huidige wet- en regelgeving? Of ben je een startende zorgprofessional die op zoek is naar de juiste werkvorm? Neem contact op met PIDZ en ontdek welke oplossing het beste past bij jouw situatie.
Frequently Asked Questions
Wat gebeurt er als de Belastingdienst mijn zorginstelling controleert en schijnzelfstandigheid constateert?
Bij een controle kan de Belastingdienst met terugwerkende kracht tot vijf jaar loonbelasting en sociale premies naheffen over alle vergoedingen die aan de betreffende zzp’er zijn betaald. Daar bovenop kunnen belastingrente en een vergrijpboete worden opgelegd. Tegelijkertijd kan de zorgprofessional via de rechter alsnog aanspraak maken op arbeidsrechtelijke aanspraken zoals loondoorbetaling bij ziekte, vakantiegeld en ontslagbescherming — ook met terugwerkende kracht.
Biedt een goedgekeurde modelovereenkomst van de Belastingdienst volledige bescherming tegen naheffingen?
Nee, een goedgekeurde modelovereenkomst biedt geen absolute zekerheid. De Belastingdienst beoordeelt altijd de feitelijke werksituatie, niet alleen de papieren afspraken. Als de dagelijkse praktijk afwijkt van wat er in de overeenkomst staat — bijvoorbeeld omdat de instelling toch instructies geeft over werktijden of werkwijze — biedt de modelovereenkomst geen bescherming bij een controle. Regelmatige evaluatie van de werkwijze in de praktijk is daarom minstens zo belangrijk als het opstellen van het juiste contract.
Hoe weet ik als zorginstelling of een zzp'er aantoonbaar zelfstandig ondernemer is voordat ik hem of haar inhuur?
Controleer of de zorgprofessional minimaal twee jaar relevante werkervaring heeft na het behalen van zijn of haar diploma, meerdere actieve opdrachtgevers heeft of heeft gehad, ingeschreven staat bij de Kamer van Koophandel en beschikt over een actuele beroepsaansprakelijkheidsverzekering. Werken via een gespecialiseerd bemiddelingsbureau zoals PIDZ biedt extra zekerheid, omdat de screening van diploma’s, certificaten en ondernemerschap al vooraf is gedaan en gedocumenteerd.
Mag een zzp'er in de zorg gewoon werken volgens de protocollen en richtlijnen van de instelling zonder dat dit een gezagsverhouding oplevert?
Ja, het volgen van kwaliteits- en veiligheidsprotocollen levert op zichzelf geen gezagsverhouding op. De Belastingdienst maakt onderscheid tussen instructies over het wát (de kwaliteitsnorm van de zorg) en instructies over het hóe, wanneer en door wie de zorg wordt verleend. Zolang de zzp’er zelf bepaalt hoe hij of zij de opdracht uitvoert, eigen werkroosters invult en niet dagelijks wordt aangestuurd door een leidinggevende van de instelling, blijft de zelfstandigheid intact.
Wat is de minimale of maximale duur van een zzp-opdracht in de zorg om schijnzelfstandigheid te vermijden?
Er is geen wettelijk vastgestelde maximumduur, maar langdurige exclusieve samenwerking met één opdrachtgever is een belangrijk risicosignaal voor de Belastingdienst. Als een zzp’er jarenlang uitsluitend voor dezelfde instelling werkt op vaste diensten, wordt de grens met een dienstverband al snel overschreden. Beperk de duur van opdrachten bewust, zorg dat de professional ook voor andere opdrachtgevers werkt, en heroverweeg bij langdurige inzet of flexwerk of detachering niet een passendere contractvorm is.
Kan een startende zorgprofessional direct als zzp'er aan de slag, of is er een minimale ervaringseis?
In de praktijk is direct starten als zzp’er na het afronden van een zorgopleiding risicovol, zowel voor de professional als voor de instelling. Zonder aantoonbare werkervaring is het moeilijk om echte zelfstandigheid aan te tonen, en instellingen lopen een groter risico op herkwalificatie als dienstverband. Flexwerk of detachering is voor starters een veiligere en verantwoordere keuze: de professional bouwt ervaring op, leert verschillende instellingen kennen en kan de overstap naar zzp later maken vanuit een stevige professionele basis.
Wat moet ik als zorginstelling concreet aanpassen als ik merk dat een huidige zzp-samenwerking kenmerken vertoont van schijnzelfstandigheid?
Handel proactief en wacht niet op een controle: bespreek de situatie openlijk met de zorgprofessional en beoordeel samen welke contractvorm beter aansluit bij de werkelijke samenwerking. Kies je ervoor de zzp-constructie voort te zetten, pas dan de werkwijze aan — geef de professional meer vrijheid in planning en uitvoering, leg het recht op vervanging schriftelijk vast en beperk exclusiviteit. Is de samenwerking structureel en vraagt die om directe aansturing, stap dan over op flexwerk of detachering via een erkend bureau om verdere risico’s te voorkomen.
Related Articles
- Welke zzp-opdrachten passen bij mijn diploma en ervaring?
- Wanneer moet ik als zzp’er in de zorg inkomstenbelasting betalen?
- Kan ik als uitzendkracht zelf mijn werktijden kiezen?
- 7 manieren om ervaring op te doen in verschillende zorginstellingen
- Welke certificaten heb je nodig om als helpende via een uitzendbureau te werken?
This content was generated with the help of AI and it may contain mistakes


