Ja, een zorginstelling mag jou als zzp’er aansturen op het wat van een opdracht, maar niet op het hoe. Zodra een instelling gaat bepalen hoe jij je werk uitvoert, wanneer je aanwezig moet zijn en onder wiens gezag je valt, ontstaat er een gezagsverhouding die kenmerkend is voor een arbeidsrelatie en niet voor zelfstandig ondernemerschap. Dit onderscheid is cruciaal, zeker nu de handhaving op schijnzelfstandigheid in de zorg steeds strenger wordt. In dit artikel vind je antwoord op de meest gestelde vragen over jouw rechten en grenzen als zelfstandige zorgprofessional.
Wat mag een zorginstelling wél en niet van je vragen?
Een zorginstelling mag jou als zzp’er vragen om specifieke zorg te verlenen aan bepaalde cliënten, binnen afgesproken tijdsblokken en volgens de geldende protocollen van de instelling. Wat een instelling niet mag, is jou behandelen als een gewone werknemer: je inroosteren zonder overleg, verplichten tot vergaderingen die niets met de opdracht te maken hebben, of je vertellen hoe je je vakinhoudelijke werk moet uitvoeren.
Het verschil zit hem in de zeggenschap over de uitvoering. Als zorgprofessional ben jij de expert in jouw vak. Een instelling mag verwachten dat je werkt volgens haar kwaliteitsstandaarden en de geldende wet- en regelgeving, maar de professionele autonomie over hoe jij die zorg verleent, blijft bij jou liggen.
Praktische voorbeelden van wat een zorginstelling wél mag vragen:
- Werken met specifieke cliënten of doelgroepen
- Rapporteren in het cliëntendossier dat de instelling gebruikt
- Zich houden aan de hygiëneprotocollen van de locatie
- Beschikbaar zijn tijdens een afgesproken dienst of tijdvak
Wat een zorginstelling niet mag vragen:
- Verplicht aanwezig zijn bij interne personeelsvergaderingen
- Een vaste werkplek of vaste werktijden accepteren zonder dat dit in de opdracht is overeengekomen
- Vakantie aanvragen zoals een werknemer dat zou doen
- Exclusief voor één instelling werken zonder zakelijke rechtvaardiging
Wat is het verschil tussen een opdracht en een arbeidsrelatie?
Het verschil tussen een opdracht en een arbeidsrelatie zit in drie kernkenmerken: persoonlijke arbeid, loon en gezag. Bij een arbeidsrelatie zijn alle drie aanwezig. Bij een zzp-opdracht werk je op basis van een overeenkomst van opdracht, waarbij jij als zelfstandige bepaalt hoe je de overeengekomen resultaten bereikt, zonder dat de opdrachtgever gezag over je uitoefent.
In de praktijk toetst de Belastingdienst of een werkrelatie een dienstverband is aan de hand van het zogenoemde holistische oordeel: alle feiten en omstandigheden samen bepalen de kwalificatie, niet alleen de naam op het contract. Een overeenkomst van opdracht die op papier correct is, biedt dus geen garantie als de dagelijkse werkpraktijk eruitziet als een dienstverband.
Wanneer lijkt een opdracht op een arbeidsrelatie?
Er zijn signalen die erop wijzen dat een opdracht feitelijk een arbeidsrelatie is geworden. Denk aan situaties waarbij je altijd dezelfde diensten draait, nooit een vervanger mag sturen, dagelijks aanwijzingen ontvangt van een leidinggevende en structureel onderdeel bent van het vaste rooster van de instelling.
Wat maakt een opdracht écht zelfstandig?
Een opdracht is zelfstandig als jij ondernemersrisico draagt, meerdere opdrachtgevers hebt of kunt hebben, zelf kunt bepalen hoe je de zorg verleent en de mogelijkheid hebt om je te laten vervangen door een andere gekwalificeerde professional. Hoe meer van deze elementen aanwezig zijn, hoe sterker de positie als zelfstandige.
Wanneer is er sprake van schijnzelfstandigheid in de zorg?
Schijnzelfstandigheid in de zorg ontstaat wanneer een zzp’er feitelijk werkt als werknemer, maar formeel als zelfstandige wordt ingehuurd. Dit is het geval als de gezagsverhouding, de persoonlijke arbeidsplicht en de economische afhankelijkheid van één opdrachtgever samen zo sterk zijn dat de constructie niet langer als zelfstandig ondernemerschap kan worden aangemerkt.
In de zorgsector speelt schijnzelfstandigheid al jaren een grote rol. De sector kenmerkt zich door vaste roosters, protocollaire werkomgevingen en een hoge mate van aansturing door zorgteams. Dit maakt het extra belangrijk om de grenzen van jouw zelfstandigheid bewust te bewaken.
Concrete signalen van schijnzelfstandigheid zijn onder meer:
- Je werkt al langere tijd uitsluitend voor één zorginstelling
- Je ontvangt dagelijks werkinstructies van een vaste leidinggevende
- Je bent opgenomen in het vaste rooster zonder dat je hier zelf invloed op hebt
- Je mag jezelf niet laten vervangen door een collega-zzp’er
- Je hebt geen andere opdrachtgevers en draagt geen ondernemersrisico
Zowel de zzp’er als de zorginstelling kunnen bij geconstateerde schijnzelfstandigheid te maken krijgen met naheffingen, boetes en het alsnog moeten afdragen van loonbelasting en sociale premies.
Hoe bescherm je jezelf als zzp’er tegen te veel bemoeienis?
Als zzp’er bescherm je jezelf het beste door van tevoren heldere afspraken te maken, je zelfstandigheid actief te bewaken en te zorgen dat jouw werkpraktijk overeenkomt met wat er op papier staat. Een goede overeenkomst van opdracht is een begin, maar de dagelijkse uitvoering moet die zelfstandigheid ook weerspiegelen.
Praktische stappen die je kunt zetten:
- Werk met een duidelijke opdrachtomschrijving. Leg vast wat de opdracht inhoudt, wat het beoogde resultaat is en welke bevoegdheden de instelling wel en niet heeft.
- Behoud meerdere opdrachtgevers. Economische afhankelijkheid van één instelling vergroot het risico op kwalificatie als werknemer.
- Bewaar je professionele autonomie. Als een instelling begint met het geven van gedetailleerde werkinstructies die verder gaan dan de opdracht, spreek dit dan aan.
- Leg wijzigingen schriftelijk vast. Veranderingen in de opdracht, de werktijden of de aansturing horen altijd schriftelijk te worden bevestigd.
- Factureer correct en tijdig. Een professionele facturatiepraktijk versterkt je positie als ondernemer.
Wees ook alert op situaties waarbij je steeds meer taken krijgt die buiten de oorspronkelijke opdracht vallen. Dit is een signaal dat de verhouding aan het verschuiven is.
Welke regels gelden er voor zzp’ers in de zorg vanaf 2025?
Vanaf 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst actief op schijnzelfstandigheid, ook in de zorgsector. Dit betekent dat het moratorium op handhaving is opgeheven en dat zowel zzp’ers als zorginstellingen direct geconfronteerd kunnen worden met de gevolgen van een verkeerd gekwalificeerde arbeidsrelatie. De regels zelf zijn niet nieuw, maar de handhaving is dat wel.
Voor zzp’ers in de zorg betekent dit concreet:
- Bestaande samenwerkingen worden kritischer beoordeeld op de aanwezigheid van een gezagsverhouding
- Zorginstellingen zijn terughoudender geworden in het inzetten van zzp’ers voor structurele functies in het rooster
- Het gebruik van modelovereenkomsten die door de Belastingdienst zijn goedgekeurd, biedt meer zekerheid maar is geen absolute garantie
- De beoordeling is altijd gebaseerd op de feitelijke situatie, niet alleen op het contract
Naast de handhavingsregels gelden er in de zorg ook specifieke sectorregels. Zo moet je als zzp’er in de zorg voldoen aan de kwalificatie-eisen van de Wet BIG en de geldende kwaliteitsstandaarden van de sector. Werken zonder geldige BIG-registratie in voorbehouden handelingen is in geen geval toegestaan, ongeacht je contractvorm.
In 2026 is de verwachting dat de handhaving verder wordt aangescherpt en dat zorginstellingen steeds vaker kiezen voor hybride constructies waarbij zowel zzp’ers als flexwerkers worden ingezet, afhankelijk van de aard van de opdracht en de duur van de samenwerking.
Hoe PIDZ je helpt als zelfstandige zorgprofessional
Als zzp’er in de zorg wil je je focussen op het verlenen van goede zorg, niet op juridische vraagstukken rondom gezagsverhoudingen of administratieve rompslomp. PIDZ ondersteunt je daarin op een concrete manier:
- Duidelijke opdrachtovereenkomsten die jouw zelfstandigheid bewaken en aansluiten op de actuele handhavingsregels
- Ondersteuning bij administratie, waaronder btw-vrijstelling zorg en PGB-administratie, zodat je als ondernemer sterk staat
- Toegang tot het mijnPIDZ-platform, waar je zelf opdrachten kiest die passen bij jouw planning en voorkeuren, zonder dat een instelling jou inroostert
- Persoonlijk contact via lokale vestigingen, waar je terecht kunt met vragen over jouw rechtspositie als zelfstandige
- Strikte kwaliteitsscreening, waardoor de instellingen waarmee je werkt weten dat jij een gekwalificeerde professional bent, wat jouw onderhandelingspositie versterkt
Wil je als zelfstandige zorgprofessional werken op een manier die juridisch solide is en waarbij jij de regie houdt? Meld je aan bij PIDZ en ontdek hoe wij jou verbinden met opdrachten die passen bij wie jij bent als professional.
Frequently Asked Questions
Mag ik als zzp'er in de zorg weigeren om een bepaalde taak uit te voeren als die buiten mijn opdracht valt?
Ja, als zzp’er heb je het recht om taken te weigeren die buiten de oorspronkelijke opdrachtomschrijving vallen. Sterker nog: het accepteren van structurele extra taken zonder dat de opdracht wordt aangepast, kan een signaal zijn dat de verhouding richting een arbeidsrelatie schuift. Geef in zo’n situatie duidelijk aan dat de extra werkzaamheden buiten de opdracht vallen en leg eventuele uitbreiding schriftelijk vast in een nieuwe of aangepaste overeenkomst.
Wat moet er minimaal in mijn overeenkomst van opdracht staan om schijnzelfstandigheid te voorkomen?
Een solide overeenkomst van opdracht beschrijft in elk geval het specifieke resultaat of de dienst die je levert, de duur en omvang van de opdracht, jouw vrijheid in de uitvoering, de mogelijkheid tot vervanging en het ontbreken van een gezagsverhouding. Vermeld ook expliciet dat je als zelfstandig ondernemer werkt, ondernemersrisico draagt en niet exclusief voor de instelling beschikbaar bent. Houd er wel rekening mee dat een goed contract alleen niet voldoende is — de dagelijkse werkpraktijk moet hier ook mee overeenkomen.
Ik werk al langere tijd voor dezelfde zorginstelling. Moet ik me nu zorgen maken over de handhaving vanaf 2025?
Niet per definitie, maar het is wel verstandig om je situatie kritisch te beoordelen. Langdurige samenwerking met één opdrachtgever is op zichzelf geen probleem, zolang jij professionele autonomie behoudt, geen vaste plek in het rooster inneemt zonder eigen invloed, en idealiter ook andere opdrachtgevers hebt of kunt hebben. Loopt de samenwerking al langer en herken je meerdere signalen van schijnzelfstandigheid, dan is het raadzaam om de constructie samen met de instelling te herzien vóór de Belastingdienst dat voor jullie doet.
Wat zijn de financiële gevolgen als de Belastingdienst mijn opdracht alsnog als dienstverband aanmerkt?
De gevolgen kunnen aanzienlijk zijn voor zowel jou als de zorginstelling. De opdrachtgever kan worden aangeslagen voor naheffingen van loonbelasting en sociale premies, soms met terugwerkende kracht. Als zzp’er loop je het risico dat eerder genoten fiscale voordelen, zoals de zelfstandigenaftrek, worden teruggevorderd. Bovendien kunnen er boetes worden opgelegd. Het is daarom voor beide partijen financieel verstandiger om de arbeidsrelatie vooraf correct te kwalificeren dan achteraf te corrigeren.
Mag een zorginstelling eisen dat ik uitsluitend via hun systemen en protocollen werk, of tast dat mijn zelfstandigheid aan?
Een zorginstelling mag van jou verwachten dat je werkt met haar cliëntendossiersysteem en haar kwaliteits- en hygiëneprotocollen volgt — dit valt onder de randvoorwaarden van de opdracht en is niet hetzelfde als gezag uitoefenen over jouw vakinhoudelijke handelen. Jouw professionele autonomie zit in hóé jij de zorg verleent binnen die kaders, niet in het omzeilen van de kaders zelf. Worden de protocollen echter zo gedetailleerd dat ze jouw vakinhoudelijke beslissingen overnemen, dan is het tijd om het gesprek aan te gaan over de grenzen van de opdracht.
Kan ik mezelf laten vervangen door een andere zzp'er als ik niet beschikbaar ben, en hoe regel ik dat correct?
Ja, de mogelijkheid tot vervanging is juist één van de kenmerken die jouw zelfstandigheid versterkt. Zorg er wel voor dat de vervanger eveneens gekwalificeerd is en voldoet aan de eisen van de Wet BIG, indien van toepassing op de opdracht. Leg de vervangingsmogelijkheid bij voorkeur vast in je overeenkomst van opdracht en informeer de zorginstelling tijdig. Als een instelling vervanging structureel weigert, is dat een signaal dat ze persoonlijke arbeid eisen — een kenmerk van een arbeidsrelatie.
Hoe ga ik het gesprek aan met een zorginstelling die steeds meer van mij vraagt dan in de opdracht is afgesproken?
Ga het gesprek aan op basis van feiten: verwijs naar de oorspronkelijke opdrachtomschrijving en benoem concreet welke verzoeken daarbuiten vallen. Houd een zakelijke toon aan en stel voor om de opdracht formeel aan te passen als de extra werkzaamheden structureel van aard zijn. Leg afspraken altijd schriftelijk vast, ook als het gesprek mondeling verloopt. Kom je er samen niet uit, dan is het raadzaam om juridisch advies in te winnen of een bemiddelende partij zoals PIDZ te betrekken.
Related Articles
- Wanneer moet ik als zzp’er in de zorg inkomstenbelasting betalen?
- Wat zijn de juridische aspecten van flexwerk in de zorg?
- Hoe houd je je BIG-registratie bij als flexwerker in de zorg?
- Hoe start je als zzp’er in de zorg via bemiddeling?
- Wat is het verschil tussen een uitzendbureau en zorgbemiddeling?
This content was generated with the help of AI and it may contain mistakes
