Er is sprake van schijnzelfstandigheid in de zorg wanneer een zorgprofessional formeel als zzp’er werkt, maar in de praktijk functioneert als een gewone werknemer. De Belastingdienst kijkt hierbij naar de feitelijke werksituatie, niet naar wat er op papier staat. Dit onderscheid is in 2026 actueler dan ooit, nu de handhaving op de Wet DBA volledig is hervat.
In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over schijnzelfstandigheid in de zorg, van de kenmerken en gevolgen tot concrete tips om het te voorkomen.
Welke kenmerken wijzen op schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid kenmerkt zich door een combinatie van factoren die samen aangeven dat iemand in werkelijkheid in loondienst werkt, ook al is er een zzp-contract afgesloten. Geen enkel kenmerk is op zichzelf doorslaggevend; de Belastingdienst beoordeelt altijd het totaalplaatje van de werkrelatie.
De meest voorkomende kenmerken van schijnzelfstandigheid zijn:
- Gezagsverhouding: de opdrachtgever geeft directe instructies over hoe, wanneer en waar het werk wordt uitgevoerd
- Persoonlijke arbeidsplicht: de zorgprofessional kan zich niet laten vervangen door een collega of andere zelfstandige
- Exclusiviteit: de zzp’er werkt uitsluitend of bijna uitsluitend voor één opdrachtgever
- Langdurige samenwerking: de opdracht loopt al jaren en heeft geen duidelijk eindpunt
- Integratie in de organisatie: de zorgprofessional staat op het rooster, draagt een uniform en wordt door cliënten als vaste medewerker gezien
- Geen ondernemersrisico: de zzp’er loopt geen financieel risico en heeft geen eigen cliënten of materialen
In de zorg spelen deze kenmerken extra sterk, omdat zorgprofessionals vaak werken binnen vaste teams, vaste roosters hanteren en onder directe supervisie van een leidinggevende staan. Dat maakt de zorgsector een sector waar schijnzelfstandigheid relatief snel aan de orde kan zijn.
Wat is het verschil tussen een zzp’er en een schijnzelfstandige?
Het kernverschil tussen een echte zzp’er en een schijnzelfstandige zit in de mate van zelfstandigheid en het ondernemersrisico. Een echte zelfstandige bepaalt zelf hoe hij werkt, werkt voor meerdere opdrachtgevers, loopt financieel risico en bouwt een eigen onderneming op. Een schijnzelfstandige doet dit formeel, maar heeft in de praktijk geen van deze kenmerken.
De echte zzp’er in de zorg
Een zelfstandige zorgprofessional bepaalt zijn eigen tarieven, kiest zijn opdrachtgevers, werkt voor meerdere zorginstellingen tegelijk en kan opdrachten weigeren. Hij investeert in zijn eigen materiaal, scholing en verzekeringen. Hij draagt zelf het risico als een opdracht wegvalt of als hij ziek is. Dit zijn de kenmerken van echte ondernemers die de Belastingdienst erkent.
De schijnzelfstandige in de zorg
Een schijnzelfstandige werkt weliswaar met een zzp-contract, maar wordt in de dagelijkse praktijk aangestuurd als een gewone medewerker. Hij werkt al jaren voor dezelfde instelling, staat op het rooster, volgt de interne protocollen en kan zich niet vrij laten vervangen. De zzp-constructie is in dit geval vooral gekozen om loonbelasting en sociale premies te vermijden, niet omdat er sprake is van echte zelfstandigheid.
Hoe beoordeelt de Belastingdienst schijnzelfstandigheid in de zorg?
De Belastingdienst beoordeelt schijnzelfstandigheid in de zorg aan de hand van de feitelijke arbeidsrelatie, niet op basis van het contract. Drie kernvragen staan centraal: is er een gezagsverhouding, is er een persoonlijke arbeidsplicht en is er een beloning voor het werk? Als alle drie aanwezig zijn, is er juridisch gezien sprake van een arbeidsovereenkomst, ongeacht wat er op papier staat.
Sinds de hervatting van de handhaving op de Wet DBA wordt er actief gecontroleerd. De Belastingdienst kan bedrijfsbezoeken afleggen, boekenonderzoeken uitvoeren en vragen stellen aan zowel de opdrachtgever als de zorgprofessional. Daarbij kijkt de inspecteur naar:
- De duur en exclusiviteit van de samenwerking
- De mate van aansturing en instructies
- Of de zorgprofessional zich kan laten vervangen
- Het aantal opdrachtgevers waarvoor iemand werkt
- Of er sprake is van ondernemersactiviteiten zoals eigen acquisitie en marketing
Voor de zorgsector geldt daarbij dat de aard van het werk zelf ook meespeelt. Persoonlijke zorgverlening is per definitie sterk persoonsgebonden, wat de beoordeling van schijnzelfstandigheid in de zorg complexer maakt dan in andere sectoren. Toch ontslaat dit zorgprofessionals en zorginstellingen niet van hun verantwoordelijkheid om de arbeidsrelatie correct te structureren.
Wat zijn de gevolgen van schijnzelfstandigheid voor zorgprofessionals?
Voor een zorgprofessional die als schijnzelfstandige wordt aangemerkt, kunnen de gevolgen aanzienlijk zijn. De Belastingdienst kan met terugwerkende kracht loonbelasting en premies volksverzekeringen naheffen, wat kan oplopen tot meerdere jaren. Daarnaast vervallen de fiscale voordelen die bij het zzp-schap horen.
Concreet kan een zorgprofessional te maken krijgen met:
- Naheffingen en boetes: de Belastingdienst kan tot vijf jaar terug corrigeren, inclusief rente en eventuele vergrijpboetes
- Verlies van zzp-aftrekposten: de zelfstandigenaftrek en de mkb-winstvrijstelling vallen weg als de zelfstandigheid niet erkend wordt
- Onzekerheid over inkomen: lopende opdrachten kunnen worden stopgezet of moeten worden omgezet in een dienstverband
- Geen opgebouwde rechten: wie jarenlang als schijnzelfstandige werkte, heeft mogelijk geen pensioen opgebouwd en geen recht op WW of andere sociale voorzieningen
Het is belangrijk te beseffen dat ook de zorgprofessional zelf verantwoordelijk is voor de juistheid van zijn fiscale situatie. Onwetendheid is geen vrijwaring voor gevolgen.
Welke risico’s loopt een zorginstelling bij schijnzelfstandigheid?
Zorginstellingen die werken met schijnzelfstandigen lopen financiële en juridische risico’s die minstens even groot zijn als die van de zorgprofessional zelf. Als de Belastingdienst vaststelt dat er sprake is van een verkapte arbeidsrelatie, is de opdrachtgever verantwoordelijk voor het inhouden en afdragen van loonheffingen.
De risico’s voor een zorginstelling omvatten:
- Naheffing loonheffingen: de instelling is als inhoudingsplichtige aansprakelijk voor de niet-afgedragen belasting en premies
- Boetes van de Belastingdienst: bij opzet of grove nalatigheid kunnen vergrijpboetes worden opgelegd
- Arbeidsrechtelijke claims: de zorgprofessional kan met terugwerkende kracht aanspraak maken op arbeidsrechten zoals vakantiedagen, pensioenopbouw en loondoorbetaling bij ziekte
- Reputatieschade: een handhavingsonderzoek of rechtszaak kan de naam van de instelling schaden, zeker in een sector waar vertrouwen centraal staat
Zorginstellingen die bewust kiezen voor een zzp-constructie om kosten te besparen, lopen het grootste risico. Maar ook instellingen die te goeder trouw handelen, kunnen worden aangesproken als de feitelijke situatie niet overeenkomt met de gekozen constructie.
Hoe voorkom je schijnzelfstandigheid als zzp’er in de zorg?
Als zzp’er in de zorg voorkom je schijnzelfstandigheid door ervoor te zorgen dat je werkrelatie in de praktijk overeenkomt met echte zelfstandigheid. Dit betekent niet alleen een goed contract, maar ook het dagelijks gedrag en de manier waarop je samenwerkt met opdrachtgevers.
Praktische stappen om schijnzelfstandigheid te vermijden:
- Werk voor meerdere opdrachtgevers: spreid je opdrachten over verschillende zorginstellingen en vermijd langdurige exclusiviteit
- Zorg voor vervangbaarheid: leg in je contract vast dat je je kunt laten vervangen door een andere gekwalificeerde professional
- Behoud regie over je werk: bepaal zelf hoe je de zorg verleent en wijs instructies af die verder gaan dan wat nodig is voor de opdracht
- Gebruik modelovereenkomsten: werk met door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomsten die de zelfstandigheid correct vastleggen
- Bouw een echte onderneming: investeer in je eigen scholing, zorg voor een eigen beroepsaansprakelijkheidsverzekering en voer een eigen administratie
- Stel duidelijke opdrachten af: werk met tijdgebonden opdrachten met een concreet begin en einde, geen open-eindesamenwerkingen
Het bijhouden van een goede administratie is hierbij essentieel. Bewaar offertes, facturen, opdrachtbevestigingen en correspondentie zorgvuldig. Dit is je bewijs als de Belastingdienst vragen stelt over je zelfstandigheid.
Hoe PIDZ helpt bij het voorkomen van schijnzelfstandigheid
Als zzp’er in de zorg wil je je kunnen focussen op het verlenen van goede zorg, niet op juridische vraagstukken rondom schijnzelfstandigheid. PIDZ helpt zorgprofessionals om op een correcte en transparante manier als zelfstandige te werken.
- Persoonlijk intakeproces: voordat je via PIDZ aan de slag gaat, doorloop je een uitgebreid intakegesprek op een van de vestigingen. Dit zorgt ervoor dat de samenwerking van meet af aan correct is ingericht
- Correcte contracten: PIDZ werkt met heldere overeenkomsten die de zelfstandige positie van de zzp’er correct vastleggen en aansluiten bij de eisen van de Belastingdienst
- Spreiding van opdrachten: via het mijnPIDZ-platform heb je als zzp’er toegang tot opdrachten bij meerdere zorginstellingen door heel Nederland, wat bijdraagt aan echte ondernemersvrijheid
- Administratieve ondersteuning: PIDZ helpt bij btw-vrijstelling in de zorg, PGB-administratie en andere administratieve taken, zodat je dossier altijd op orde is
- Landelijk netwerk, lokale betrokkenheid: met vestigingen door heel Nederland ben je nooit ver van persoonlijk advies en ondersteuning
Wil je als zzp’er in de zorg werken met de zekerheid dat je constructie klopt? Neem contact op met PIDZ en ontdek hoe wij jou kunnen ondersteunen bij een zelfstandige carrière die voldoet aan alle eisen van de Belastingdienst.
Frequently Asked Questions
Kan ik als zzp'er in de zorg werken voor slechts één opdrachtgever zonder dat dit direct schijnzelfstandigheid oplevert?
Werken voor één opdrachtgever is op zichzelf niet verboden, maar verhoogt wel het risico op een kwalificatie als schijnzelfstandige. De Belastingdienst kijkt naar het totaalplaatje: als je naast die exclusiviteit ook nog eens volledig wordt aangestuurd, op het rooster staat en je niet kunt laten vervangen, is de kans groot dat de arbeidsrelatie als dienstverband wordt aangemerkt. Werk je tijdelijk voor één opdrachtgever vanwege een specifieke opdracht met een duidelijk begin en einde, dan is dat een stuk minder risicovol — zorg dan wel dat de overige kenmerken van echte zelfstandigheid aantoonbaar aanwezig zijn.
Wat moet ik doen als ik vermoed dat mijn huidige werksituatie als schijnzelfstandigheid kan worden aangemerkt?
Onderneem zo snel mogelijk actie: laat je huidige arbeidsrelatie beoordelen door een fiscalist of juridisch adviseur die gespecialiseerd is in zzp-vraagstukken in de zorg. Bespreek daarna met je opdrachtgever of de samenwerking kan worden aangepast zodat deze beter aansluit bij echte zelfstandigheid, of dat een omzetting naar een dienstverband de juiste stap is. Wacht niet tot de Belastingdienst zelf aan de bel trekt — proactief handelen voorkomt naheffingen en boetes met terugwerkende kracht.
Biedt een goedgekeurde modelovereenkomst van de Belastingdienst volledige bescherming tegen handhaving?
Nee, een modelovereenkomst biedt geen automatische of volledige bescherming. De Belastingdienst beoordeelt altijd de feitelijke werksituatie, en als de dagelijkse praktijk afwijkt van wat er in de overeenkomst staat, weegt dat zwaarder dan het contract zelf. Een modelovereenkomst is een goed startpunt, maar alleen effectief als de samenwerking in de praktijk ook daadwerkelijk overeenkomt met de afspraken op papier.
Kan een zorginstelling worden verplicht om een schijnzelfstandige alsnog in dienst te nemen?
Ja, dat is zeker mogelijk. Als een rechter of de Belastingdienst vaststelt dat er feitelijk sprake was van een arbeidsovereenkomst, kan de zorgprofessional met terugwerkende kracht aanspraak maken op werknemersstatus en alle bijbehorende rechten, zoals loondoorbetaling bij ziekte, vakantiedagen en pensioenopbouw. Voor zorginstellingen kan dit naast financiële naheffingen ook leiden tot verplichte contractwijzigingen en arbeidsrechtelijke procedures, wat de operationele planning aanzienlijk kan verstoren.
Hoe ver kan de Belastingdienst met terugwerkende kracht corrigeren, en geldt dit ook voor de btw-vrijstelling die ik als zorgprofessional heb toegepast?
De Belastingdienst kan in principe tot vijf jaar terug naheffen voor loonbelasting en premies volksverzekeringen, en bij opzet of fraude kan deze termijn oplopen tot twaalf jaar. Voor de btw-vrijstelling in de zorg geldt een vergelijkbare systematiek: als achteraf blijkt dat je niet als zelfstandige kwalificeerde of de vrijstelling onterecht is toegepast, kan ook dit worden gecorrigeerd. Het is daarom verstandig om je administratie minimaal zeven jaar zorgvuldig te bewaren.
Maakt het uit of ik als zzp'er in de zorg via een bemiddelingsplatform of broker werk, of rechtstreeks bij een zorginstelling?
Werken via een bemiddelingsplatform of broker verandert de juridische beoordeling niet fundamenteel: de Belastingdienst kijkt nog steeds naar de feitelijke arbeidsrelatie tussen jou en de uiteindelijke opdrachtgever. Een goed platform kan echter wél bijdragen aan een correcte structuur, bijvoorbeeld door te zorgen voor spreiding van opdrachten, heldere contracten en ondersteuning bij de administratie. Kies daarom een platform dat aantoonbaar werkt volgens de eisen van de Wet DBA en transparant is over hoe de samenwerking is ingericht.
Ik werk al jaren als zzp'er in de zorg bij dezelfde instelling. Is het nog mogelijk om mijn situatie te legaliseren zonder grote financiële gevolgen?
In veel gevallen is er nog ruimte om de situatie te corrigeren, maar hoe eerder je actie onderneemt, hoe beter. Mogelijke stappen zijn: de samenwerking herstructureren zodat deze voldoet aan de kenmerken van echte zelfstandigheid, de opdracht omzetten naar een tijdelijk of vast dienstverband, of de samenwerking op een verantwoorde manier beëindigen. Schakel hiervoor een specialist in die de risico’s voor jouw specifieke situatie in kaart brengt — de combinatie van duur, exclusiviteit en aansturing bepaalt sterk hoe groot de financiële blootstelling is.
Related Articles
- Hoe zorg ik voor een goede overdracht na een losse zorgdienst?
- Wat zijn de voordelen van werken als uitzendkracht in de zorg?
- 6 stappen om te starten als flexibele zorgprofessional
- Welke stappen zet je om uitzendkracht zorg te worden?
- Hoe beoordeelt een zorginstelling de prestaties van uitzendkrachten?
This content was generated with the help of AI and it may contain mistakes
