Zorgprofessionals | Zorginstellingen
De wet DBA, alles wat je moet weten
- Carlijne Brouwers
- 9 min lezen
Ben je zzp’er in de zorg, of werk je binnen jouw zorginstelling met zzp’ers? Dan is het belangrijk om te weten hoe je hier goede afspraken over maakt. De wet DBA is van grote invloed op de samenwerking tussen zelfstandig zorgprofessionals en zorginstellingen. Wanneer er geen goede afspraken worden gemaakt en de zzp’er zich in de praktijk gedraagt als een werknemer, kan het zijn dat er sprake is van schijnzelfstandigheid. In dit artikel leggen we uit wat de wet DBA inhoudt, wat de gevolgen zijn van schijnzelfstandigheid en geven we tips om dit in de praktijk te voorkomen.
Inhoudsopgave:
De wet DBA in het kort
Laten we beginnen bij het begin: de wet DBA, wat houdt die ook alweer precies in? De afkorting DBA staat voor ‘Deregulering Beoordeling Arbeidsrelatie’. Opdrachtgevers (zorginstellingen) en opdrachtnemers (zzp’ers) maken samen afspraken over hun samenwerking. Aan de hand van de afspraken én de wijze waarop in de praktijk wordt samengewerkt, wordt beoordeeld of sprake is van ondernemerschap of een loondienstverband.
Kortgezegd dwingt de wet DBA de opdrachtgever en zzp’er om goed na te denken over de manier waarop zij samenwerken. Je wilt immers voorkomen dat je een opdrachtovereenkomst voor ogen hebt, maar de Belastingdienst tot de conclusie komt dat toch sprake is van een arbeidsovereenkomst. Als een zzp’er in de praktijk een werknemer blijkt te zijn, noemen we dat “schijnzelfstandigheid”.
Wanneer je voor het ondernemerschap kiest, heeft dit als gevolg dat je je ook moet gedragen als een echte ondernemer.
Hoe werkt de wet DBA?
Nu je hopelijk een beter beeld hebt gekregen van wat de wet DBA inhoudt en waarom hij bestaat, is het goed om verder in te zoomen op het praktische gedeelte. Hoe kunnen zorginstellingen en zzp’ers in de zorg samenwerken volgens de wet DBA? Hiervoor is de praktijksituatie leidend, niet wat beide partijen op papier afspreken.
De wet DBA toren
Wij visualiseren het zelfstandig ondernemerschap van zzp’ers aan de hand van het bekende blokkentorenspel. De blokken symboliseren alle verschillende elementen van (zelfstandig) ondernemerschap. Keuzes over de samenwerking bepalen of een blok al dan niet in de toren blijft. Verzwakt een keuze het ondernemerschap van de zzp’er? Dan verdwijnt het blok uit de toren en wordt deze instabiel. Als té veel blokken ontbreken valt de toren. Dit symboliseert dat er sprake is van schijnzelfstandigheid en dus (verkapt) werkgeverschap.
Wet- en regelgeving heeft een belangrijke invloed op de blokkentoren in de zorg. De (intramurale) zorgverlening staat onder toezicht van wet- en regelgeving om de kwaliteit te kunnen waarborgen (bijvoorbeeld de Wkkgz en Wlz). Daarin is bepaald dat de eindverantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de zorg rust bij de zorginstellingen. Zij hebben richting zzp’ers dan ook zowel op organisatorisch als op vakinhoudelijk gebied een bindende instructiebevoegdheid. Dit maakt de blokkentoren in de zorg bij voorbaat al minder stabiel: door deze wet- en regelgeving mag de zorginstelling instructies geven en wordt de zelfstandigheid van de zzp’er beperkt.
Hieronder voorbeelden van andere onderwerpen uit de toren:
- Mate van leiding en toezicht
- Werkzaamheden vergelijkbaar met vast personeel
- Vastgestelde werktijden
- Vastgestelde locatie
- Eigen materialen, hulpmiddelen en gereedschap
- Eigen bedrijfskleding
- Verdeling risico’s aansprakelijkheid
- Debiteurenrisico
- Inspanningsverplichting vs. resultaatsverplichting
- Hoogte van de beloning
- Doorbetaling bij vakantie/ziekte
- Inschrijving KvK/Belastingdienst
- Meerdere opdrachtgevers/duur opdracht
- Leidinggeven als zzp’er
- Keuze en kosten opleidingen
- Deelname personeelsbijeenkomsten
- Concurrentie-/relatiebeding
Het is belangrijk om te investeren in de blokken waar zorginstelling, zzp’er en PIDZ wél invloed op hebben. Samen zorgen wij ervoor dat de toren overeind blijft, zodat de zzp’er écht kan ondernemen en de toren niet omvalt naar schijnzelfstandigheid.
Hoe voldoe ik als zzp’er in de zorg aan de wet DBA?
De meest belangrijke vraag in het kader van de wet DBA is natuurlijk: hoe kan ik er in de zorg voor zorgen dat ik aan de eisen van deze wet voldoe? Wij geven hieronder tips voor zzp’ers en zorginstelling. Lees gerust alle tips, dit geeft je meer inzicht in waarom de andere partij bepaalde keuzes maakt in de samenwerking.
Tips voor zzp’ers
Je bent zzp’er in de zorg, wat inhoudt dat je waarschijnlijk bewust gekozen hebt voor het ondernemerschap. Dit omdat je jouw vak wilt uitoefenen op een manier die bij je past. Met de vrijheid om je eigen agenda te bepalen, ruimte voor eigen ontwikkeling en tijd om ‘aan het bed’ te staan – en niet met administratieve zaken bezig te zijn. Wanneer je voor het ondernemerschap kiest, heeft dit als gevolg dat je je ook moet gedragen als een echte ondernemer. Hieronder verstaan we onder andere de volgende zaken:
- Heb al je documenten op orde
Zorg dat je overal correct ingeschreven staat als ondernemer en de benodigde documenten hebt ingevuld en ingediend; - Bepaal zelf je eigen uurtarief
Ga na wat je netto wil overhouden per maand, maak een schatting van te verwachte zakelijke kosten per jaar en ga na hoeveel dagen je wil werken op jaarbasis; - Denk aan de OvO
Sluit een overeenkomst van opdracht rechtstreeks af met de opdrachtgever en factureer ook rechtstreeks aan de zorginstelling; - Behoud je eigen identiteit
Probeer jezelf te onderscheiden van andere zzp’ers in de zorg; - Regel zelf vervanging
Zorg zelf voor een vervanger, als je toch niet kunt komen werken maar een opdracht al wel hebt aangenomen; - Zorg ervoor dat je een eigen website hebt
Hier kun je jouw CV, eventuele relevante certificaten en referenties vermelden; - Blijf jezelf ontwikkelen op professioneel gebied
Volg regelmatig trainingen of cursussen en blijf jezelf ontwikkelen als zorgprofessional en ondernemer; - Werk volgens de afspraken die je hebt vastgelegd in de overeenkomst van opdracht
Op die manier voorkom een gezagsverhouding met je opdrachtgever.
Wat kan een zorginstelling doen om te voldoen aan de wet DBA?
Naast dat een zzp’er verantwoordelijk is om te voldoen aan de richtlijnen van de wet DBA, hebben zorginstellingen hier ook een aandeel in. Hieronder geven we je praktische tips die je helpen om wet DBA proof te werk te gaan en niet voor verrassingen te komen staan.
Tips voor zorginstellingen
Een aantal zaken die de zorginstelling kan doen om aan de Belastingdienst aan te tonen dat een zzp’er wordt ingehuurd, zijn:
- Voorkom een gezagsverhouding op de werkvloer
Een zzp’er mag op de werkvloer niet geïnstrueerd worden. Jij bepaalt als opdrachtgever welke doelen de zzp’er bij jouw instelling moet behalen, de zzp’er bepaalt hoe hij deze doelen behaalt. - Houd de zzp’er buiten de reguliere processen van een team
Teamoverleg? Trainingen? Afdelingsuitjes? Bedrijfskleding? Allemaal voorbeelden van zaken waar je de zzp’er buiten moet houden. - Zet verschillende zzp’ers in binnen jouw instelling
Het is verstandig om contact te hebben met meerdere zzp’ers die je kunt inhuren. Hoe vaker en langer je één en dezelfde zzp’er inzet, hoe meer dit kan wijzen op schijnzelfstandigheid. - Van loondienst naar zzp
Heeft een medewerker in loondienst besloten om ontslag te nemen en verder te gaan als zzp’er? Nodig deze dan niet meteen uit voor een opdracht bij jouw zorginstelling. - Werk samen met zzp’ers die echt ondernemer zijn
Tijdens het intakeproces van zzp’ers hebben we bij PIDZ ook specifiek aandacht voor het ondernemerschap. Hoe meer ondernemerschap een zzp’er toont, hoe kleiner de kans op een fictief dienstverband.
Een zzp'er is toch een werknemer, en dan?
Het is dus belangrijk voor zowel opdrachtgever als opdrachtnemer om te investeren in een goede samenwerking. Als er sprake blijkt te zijn van schijnzelfstandigheid, dan heeft dit belangrijke juridische gevolgen. Zoals bijvoorbeeld:
Fiscale risico’s
Per 1 januari 2025 vervalt het handhavingsmoratorium. Dit betekent dat de Belastingdienst bij zorginstellingen en zzp’ers een onderzoek kan gaan uitvoeren om te beoordelen of sprake is van échte zzp’ers of schijnzelfstandigheid. Concluderen zij dat de zzp’er toch een werknemer is? Dan moeten de opdrachtgever (in dat geval de werkgever) en de zzp’er (die een werknemer blijkt te zijn) alsnog en met terugwerkende kracht loonheffingen en sociale lasten afdragen en kunnen zij een boete krijgen.
Arbeidsrechtelijke risico’s
Hoewel er veel aandacht uitgaat naar mogelijke controles door de Belastingdienst, kan ook de zzp’er zich op het standpunt stellen dat hij of zij een werknemer is. Als de zzp’er daarin – door de rechter – in het gelijk wordt gesteld, dan heeft deze zzp’er alle rechten die een werknemer ook heeft.
Pensioen
Werkgevers en werknemers dragen (verplicht) premies af aan pensioenfondsen om uiteindelijk de pensioenen te kunnen betalen. Blijkt de zzp’er een werknemer te zijn? Dan heeft deze schijn-zzp’er recht op een pensioenuitkering. Maar dan zijn werkgever en schijn-zzp’er óók verplicht om (met terugwerkende kracht) pensioenpremies te betalen aan het pensioenfonds.
Welke rol speelt een bemiddelingsbureau binnen de wet DBA?
Met de vele grote en kleine bemiddelingsbureaus in de zorg is er veel om uit te kiezen. Maar deze bureaus hanteren ook allemaal andere werkwijzen als het gaat om de eisen van de wet DBA over schijnzelfstandigheid. Wij geven tips waar je op moet letten bij het kiezen van een bemiddelingsbureau:
Het bemiddelingsbureau mag geen invloed uitoefenen op de keuzes van de zzp’er
De zzp’er is niet in dienst bij een bemiddelingsbureau, hij of zij zelfstandige. Dat betekent dat de zzp’er dus ook bepaalt: wanneer hij/zij werkt, waar hij/zij werkt, wat het uurtarief is. Een bemiddelingsbureau mag hier géén invloed op uitoefenen. Ook (het tekenen voor) gedragsregels valt hieronder. En aangezien de zzp’er niet in dienst is bij een bemiddelingsbureau, is het ook niet de bedoeling dat op LinkedIn wordt aangegeven dat hij/zij bij een bemiddelingsbureau werkt.
De zzp’er factureert rechtstreeks aan de zorginstelling
Een bemiddelingsbureau is slechts een tussenpartij die de verbinding legt tussen opdrachten van zorginstellingen en zzp’ers. Wanneer de zzp’er een opdracht heeft uitgevoerd, moet hij/zij dan ook rechtstreeks factureren aan de zorginstelling en niet aan het bemiddelingsbureau. Het bemiddelingsbureau speelt geen rol in de betaling van uitgevoerde opdrachten.
De zzp’er wordt betaald door de zorginstelling
Hetzelfde geldt voor de betaling: de zzp’er is zelfstandige en niet in dienst (zoals bij detachering of uitzenden het geval is) bij een bemiddelingsbureau. De vergoeding ontvangt de zzp’er dan ook rechtstreeks van de zorginstelling en niet van het bemiddelingsbureau. Heeft de zzp’er nog niet betaald gekregen of gaat er iets mis met de betaling? Dan moet hij/zij dus ook bij de zorginstelling zijn en niet bij het bemiddelingsbureau.
Bekijk de Overeenkomst van Opdracht goed
De Overeenkomst van Opdracht is belangrijk, want hierin staat hoe de zzp’er de opdracht gaat uitvoeren bij de zorginstelling. Mocht het tot een rechtszaak komen, dan is dit een van de zaken waar de rechter naar kijkt. Het is dus belangrijk dat de inhoud ervan goed aansluit op de eisen uit de wet DBA. En daarnaast is het van groot belang dat deze rechtstreeks met de opdrachtgever wordt afgesloten, dus niet met het bemiddelingsbureau.
Voorkom een concurrentiebeding en vergoeding voor overname
Een ander belangrijk onderdeel in de Overeenkomst van Opdracht is het eventuele concurrentiebeding. Wat houdt dit in? Een concurrentiebeding in een Overeenkomst van Opdracht houdt in dat de zzp’er geen opdrachten via een ander bemiddelingsbureau mag aannemen. Dat is niet zoals een zelfstandig ondernemer zou moeten werken. Sterker nog: wanneer een zzp’er hiermee akkoord gaat, is dit voor de Belastingdienst een indicatie van verkapt werkgeverschap.
Opleidingen regelt de zzp’er zelf
Onderdeel van het ondernemerschap is dat een zzp’er ook aandacht heeft voor zijn ontwikkeling als zorgprofessional. De zzp’er bepaalt welke opleiding hij/zij gaat doen en waar. Een bemiddelingsbureau mag hier, net als een zorginstelling, geen invloed op uitoefenen. Bieden zij een vast pakket aan opleidingen of cursussen, of verlangen ze van de zzp’er dat een bepaalde opleiding gaat volgen? Ook dat maakt de toren meer instabiel.
Wat doet PIDZ op het gebied van de wet DBA?
Om te beginnen heeft PIDZ een juridische afdeling met experts op het gebied van wetgeving in de zorg. Hierdoor zijn we altijd op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en kunnen we ook actie ondernemen wanneer dit nodig is. Denk bijvoorbeeld aan het aanpassen van onze Overeenkomst van Opdracht, wanneer hier aanleiding voor is. Ook hebben onze experts nauw contact met externe juristen, zodat onze standpunten en documenten als het gaat om de wet DBA altijd gebaseerd zijn op de meest recente rechtspraak.
Als kennispartner delen we onze kennis natuurlijk graag met zorginstellingen. We organiseren webinars, presentaties en geven advies aan zorginstellingen en zzp’ers over hoe om te gaan met de wet DBA.
Zzp’ers en zorginstellingen die via PIDZ samenwerken, werken met een Overeenkomst van Opdracht (OvO) die direct wordt afgesloten tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Dit is belangrijk, omdat dit het ondernemerschap onderstreept. Wanneer een zorginstelling de OvO met een bureau afsluit in plaats van met de zzp’er, dan neigt dit naar een uitzendconstructie. Dit ondermijnt het ondernemerschap van de zzp’er in de ogen van de Belastingdienst.
Verder is de inhoud van de OvO uiteraard van belang om te voldoen aan de eisen uit de wet DBA. Onze OvO is door onze juridische experts opgesteld. Het voordeel hiervan is dat de OvO van PIDZ volledig toegespitst is op de zorgsector: er is rekening gehouden met relevante wetgeving, klachtenregeling, BIG-registratie, maar bijvoorbeeld ook vrije vervanging. Dat is belangrijk, omdat de afspraken in de OvO op deze manier zo duidelijk mogelijk omschreven zijn en ook daadwerkelijk nagekomen kunnen worden op de werkvloer.
Natuurlijk is de OvO van PIDZ inhoudelijk zo opgesteld dat een zzp’er zoveel mogelijk gestimuleerd wordt in zijn ondernemerschap en een gezagsverhouding tussen opdrachtgever en opdrachtnemer voorkomen wordt.
Tot slot, net zoals de OvO afgesloten wordt tussen zorginstelling en zzp’er, zo vinden ook de urenregistratie, facturatie en betaling rechtstreeks plaats tussen zzp’er en de zorginstelling. In tegenstelling tot hoe (sommige) andere bureaus dit proces aanpakken, heeft PIDZ dus geen actieve rol hierin. Dit is de meest zuivere vorm gekeken naar ondernemerschap en PIDZ wil hier geen afbreuk aan doen door (bepaalde fases van) het betalingsproces over te nemen.
Kortom, wat moet je vooral onthouden over de wet DBA
Het voorkomen van een gezagsverhouding is een belangrijk onderdeel van de wet DBA. Het beoordelen van een arbeidsrelatie is geen eenvoudige invuloefening voor een rechter. Deze kijkt naar de volledige, vaak complexe situatie van vastgelegde afspraken die duidelijk maken dat het gaat om opdrachtgever- en opdrachtnemerschap. En vooral ook het naleven van deze afspraken in de praktijk. Probeer goed na te denken over hoe je de samenwerking inricht, zodat al deze onderdelen zoveel mogelijk worden gestimuleerd en de zzp’er niet beperkt wordt in het ondernemerschap. Zeker in de zorg waar de basis van de blokkentoren al minder stabiel is.
Concluderend is het belangrijk om te vermelden dat de situatie rond schijnzelfstandigheid nooit zwart-wit is. De wet DBA laat ruimte voor de omstandigheden van het geval en biedt geen checklist (“voldoe aan deze voorwaarden om schijnzelfstandigheid te voorkomen”). Wel is het goed om te investeren in de samenwerking: hoe geven wij ruimte aan het ondernemerschap van de zzp’er?
Wanneer zorginstelling en zzp’er samen rekening houden met bovenstaande punten en op die manier het ondernemerschap van de zzp’er stimuleert, weet je in ieder geval dat je zowel als zzp’er als zorginstelling er alles aan hebt gedaan om volgens de regels van de wet DBA samen te werken.
Heb je nog vragen met betrekking tot de wet DBA? Stel ze dan gerust. Bij PIDZ houden we het nieuws hierover nauwlettend in de gaten en dit artikel zal dan ook geüpdatet worden afhankelijk van de laatste ontwikkelingen.
- Carlijne Brouwers
- 9 min lezen
