Toekomst vol zorgtech: zo blijf je aan de knoppen in je werk

Je hoort het vaak: als we de zorg op peil willen houden, hebben we technologie nodig. Maar kunnen robots, kunstmatige intelligentie en andere hulpmiddelen ook écht op grote schaal het zorgwerk ondersteunen? En wat betekent dat voor zorgorganisaties en professionals? In 3 artikelen kijken we naar mogelijkheden en gevolgen van zorgtechnologie. Deel 2: zo bereid je je als zorgprofessional voor op de zorg van de toekomst. 

De medicijndispenser. Het apparaatje zorgt ervoor dat pillen precies op de juiste tijd voor de cliënt klaarliggen. En neemt die ze niet in, dan krijgt de verantwoordelijke zorgmedewerker een melding. 

 Suzanne Verheijden van Buro StrakZ vindt het een mooi voorbeeld van een technologische innovatie die het werk van zorgprofessionals de afgelopen tijd heeft veranderd. “Cliënten nemen trouwer hun medicijnen in en kunnen langer thuis blijven wonen. Je hoort natuurlijk ook bezwaren: het risico op eenzaamheid wordt groter, de zorg wordt ‘kouder’. Helemaal waar, en dat moeten we inderdaad voorkomen. Het is echter niet de taak van de zorgprofessional om dat op te lossen. Dat ligt bij het netwerk van de cliënt en andere partijen die zich met het welzijn van die persoon bezighouden.” 

Digitale starter of enthousiasteling?

Links- of rechtsom moet de zorgsector zich voorbereiden op een steeds grotere rol van technologie. Veel Nederlandse zorginstellingen zijn daar al druk mee bezig. Maar vaak ontbreekt een overkoepelende visie, vertelde Dirk Lukkien van kennisorganisatie Vilans in het vorige deel van deze Ode aan de Zorg-serie. Zorginnovatie-expert Joris Arts voegde daaraan toe dat professionals die kansen en oplossingen zien in technologie, lang niet altijd de ruimte krijgen om daar iets mee te doen. 

Staan zorgprofessionals eigenlijk open voor technologische oplossingen en digitalisering van hun werk? Suzanne Verheijden: “Het platform Digivaardig in de zorg heeft dat onderzocht aan de hand van vier typen technologiegebruikers: de digitale starter die weinig technologische kennis heeft of er niks van moet weten, de aarzelende gebruiker, de digitaal vaardige professional en de digitale enthousiasteling. Wat blijkt? In de zorg is de eerste groep met 15 procent relatief groot. En de groep digitale enthousiastelingen is relatief klein, rond de 5 procent. Tijdens trainingen merk ik vaak dat bij veel zorgprofessionals kennis ontbreekt.”

Wie is wie? 

Suzanne Verheijden: eigenaar van Buro StrakZ, dat onder meer opleidingen, lezingen, workshops en producten biedt, gericht op de ‘zorgprofessional van de toekomst’. Ook schrijft ze artikelen en boeken rond het thema zorgtechnologie. 

Dirk Lukkien: onderzoeker bij kennisorganisatie Vilans op het gebied van de toenemende rol van data en AI in de zorg. Dirk promoveert momenteel op het onderwerp verantwoorde innovatie op het gebied van AI in de langdurige zorg.  

Joris Arts: zorginnovatie-expert die bedrijven en instellingen bezoekt om te kijken wat de zorg daarvan kan leren. Hij schrijft geregeld over dit thema op Ode aan de Zorg. 

Vol hoofd

Wat kun je als zorgverlener doen om je kennis te vergroten? Suzanne: “Voor verpleegkundigen en verzorgenden: begin eens met kijken op zorgvannu.nl. Daar vind je per sector alles over technologische innovaties, over hoe je die inzet en nieuws over ‘slimme zorg’. Je vindt er ook een e-learning. Net als op digivaardigindezorg.nl. Daar kom je bijvoorbeeld meer te weten over slimmer je mail beheren, of hoe je ChatGPT kunt gebruiken in je werk. Spreek ook bij je werkgever de wens uit om bij te blijven, om ontwikkelingen te volgen. Rondom kunstmatige intelligentie bijvoorbeeld. Dat hoeft trouwens niet altijd een complete opleiding of training te zijn. Een microlearning op YouTube of een podcast luisteren is ook een vorm van leren.”  

Daarnaast is ‘veranderkracht’ belangrijk, vindt Suzanne: “Een combinatie van wendbaarheid en veranderbereidheid. Het willen en kunnen meebewegen met alle veranderingen. Dat is lastig, want als zorgprofessional krijg je de ene na de andere verandering voor de kiezen. Daardoor is je hoofd snel vol en sta je minder open voor andere manieren van werken. Zorg daarom, hoe moeilijk dat ook is, voor voldoende ontspanning. Probeer vitaal, fris en helder te blijven.” 

Risico’s aan ChatGPT

Dirk Lukkien wijst eveneens op laagdrempelige mogelijkheden om technologie en artificial intelligence (AI) te gebruiken in je werk. “Neem ChatGPT: je hoeft maar een inlog aan te maken en je kunt al aan de slag. Maar daar zitten ook risico’s aan. Zo’n systeem kan zeker een meerwaarde bieden, bijvoorbeeld als informatiebron voor verpleegkundigen of communicatiemiddel tussen zorgvrager en zorgverlener. Maar positieve en negatieve effecten moeten nog goed worden onderzocht voordat we zoiets als ChatGPT op grote schaal inzetten. En als je ermee aan de slag gaat, praat er dan over met collega’s, wissel ervaringen uit over het gebruik van technologische oplossingen.” 

“Probeer ook te bedenken hoe je verwachtingen zijn als consument”, voegt Joris Arts toe. “We vinden het allemaal doodnormaal om via een app onze bankzaken te regelen. En als we iets online bestellen, valt het de volgende dag op de deurmat. Waarom is dat gebruiksgemak veel minder normaal in de zorg? Bekijk je werk met die blik en zie waarom een cliënt het vreemd vindt om in een ziekenhuis vijf keer te moeten herhalen welke medicatie die gebruikt.” 

Natuurlijk kan je als zorgprofessional denken ‘het zal mijn tijd wel duren; werk heb ik toch wel nu het tekort zo groot is’. Maar daar kleven risico’s aan, waarschuwt Dirk Lukkien. “Hoe dan ook word je als zorgverlener steeds afhankelijker van technologieën als AI. Die krijgen een grotere adviserende rol. Als je daar niet goed mee om leert gaan, durf je op den duur misschien niet meer af te wijken van wat zo’n systeem voorstelt.” 

Ben jij klaar voor een toekomst vol technologie? Test het hier 

Hoe handig ben je met digitale tools? En hoe open sta je voor veranderingen? Dit zijn 3 zelfscans waarmee je dat te weten kunt komen: 

 

‘Tech gaat niet meer weg’

“Er zijn zorgprofessionals die extra moeite hebben met de digitale ontwikkelingen. Zij voelen zich soms misschien onzeker, maar belasten ook collega’s”, voegt Suzanne toe. “Dat beïnvloedt het werkplezier van die collega’s, maar ook dat van henzelf. Uiteindelijk wordt het dan lastig om in de zorg te werken, want technologie gaat niet meer weg. Net als in alle andere vakgebieden overigens. En als we technologie niet voldoende inzetten, gaan uiteindelijk de wachtlijsten groeien en krijgen patiënten niet de zorg die ze nodig hebben.”  

Volgens haar is dat laatste het belangrijkst om in het achterhoofd te houden als zorgprofessional én als organisatie. “Het is een zwaktebod om te zeggen dat je als zorgverlener wel zult móéten veranderen omdat we het anders niet meer redden. Kijk juist naar de verbeteringen die technologie brengt. Neem de medicijndispenser. Dat is geen noodoplossing, maar juist een manier om de medicatietrouw van mevrouw De Vries te vergroten. Een middel dat ervoor zorgt dat meneer Hendriks langer zelfstandig thuis kan blijven wonen. Kortom, ga uit van wat het de cliënt oplevert. En vecht niet tegen verandering, maar vóór verbetering! Zeker als je zelf enthousiast bent over technologische innovaties. Laat je niet uit het veld slaan als je weerstand tegenkomt. Heb begrip voor angst en onzekerheid bij collega’s. En probeer uit te vinden wat daarachter zit. Op die manier kan je heel mooie stappen maken.”  

Joris Arts: “Zorgprofessionals willen het beste werk leveren, dat geeft voldoening. En als je dat met hulp van technologie nóg beter kunt doen, dan is de wil om ermee te werken er echt wel.” 

Volgende maand in deel 3: deze innovaties gaan jouw werk voorgoed veranderen (en zo doen ze dat). 

Lees ook:

Search