Odeaandezorg_Logo_Horizontaal_blauw

Vrijheid en veiligheid binnen de zorg: essentieel voor werkgeluk

In het vorige Feiten & Cijfers-artikel hadden we het over het stellen van grenzen. Onderdeel van de bekende 8 van Werkgeluk. Duidelijke grenzen zorgen ervoor dat je jezelf zowel fysiek als emotioneel beschermd. Grenzen zijn essentieel in alle sectoren, maar zeker in de zorg. De werkdruk ligt hoog en veel zorgprofessionals vinden het ontzettend lastig om nee te zeggen. Duidelijke grenzen verlagen individuele werkdruk en emotionele druk en kunnen burn-outs voorkomen.

Het stellen van duidelijke grenzen is niet alleen belangrijk om de werkdruk (en stressniveaus) laag te houden. Het is helemaal belangrijk wanneer het om grensoverschrijdend gedrag gaat. Ruim een kwart van alle zorgmedewerkers kreeg in 2020 te maken met grensoverschrijdend gedrag door collega’s. Seksuele intimidatie, discriminatie, kwetsende opmerkingen of pesten op de werkvloer zijn helaas nog steeds aanwezig in de sector. Dit ongewenste gedrag vindt vaak makkelijker plaats wanneer het op meerdere vlakken niet lekker loopt in een team. Wanneer teamleden het gevoel hebben niet open te kunnen praten over dingen waar ze mee zitten of tegenaan lopen bijvoorbeeld. 

“Ik praat regelmatig met collega’s over mijn ervaringen met, en mening over bepaalde cliënten. Hoewel dit met sommige collega’s fijne, vertrouwde gesprekken zijn, zijn er ook onervaren collega’s waar het erg lastig mee is. Ik merk dat veel collega’s hun eigen problematiek mee naar de werkvloer nemen, en dit maakt het soms erg lastig om doelgericht te communiceren in het belang van de cliënt en onze veiligheid binnen de zorg die wij, aan soms erg problematische cliënten leveren."

En juist dat vertrouwen binnen het team is ontzettend belangrijk. Zeker in een sector als de zorg waar de werkdruk en emotionele ervaringen regelmatig intens zijn. Hechte teams functioneren haast als een werk-familie. Een fijn, hecht team zorgt ervoor dat je iedere dag met een goed gevoel naar je collega’s kunt gaan. Sterker nog: hoe beter jouw contact met je collega’s hoe meer werkgeluk je zult ervaren en hoe kleiner de invloed van een mogelijk lastige manager is op jouw werkgeluk!

Veiligheid binnen de zorg in gevaar

Het goede contact binnen je team begint met het stellen van duidelijke grenzen, maar om dit te doen moet je jezelf wel veilig voelen bij je collega’s. Een pestcultuur of discriminatie geeft je geen veilig gevoel. Uit onderzoek van Nivel in 2021 blijkt dat bijna een op de tien zorgprofessionals het gevoel heeft dat de veiligheid van de zorg regelmatig in gevaar is. En ook hier blijkt weer dat een van de grootste twijfelpunten de vrijheid die ze binnen het team ervaren om over zaken rond de veiligheid van cliënten te praten is.


Heb jij te maken met grensoverschrijdend gedrag binnen jouw team of afdeling? Heerst er een pestcultuur of heb je regelmatig te maken met geroddel, discriminatie of seksuele intimidatie? Lees dan
hier verder en onderneem actie.

Het mag duidelijk zijn. Een fijn, vertrouwd team en goed contact met je collega’s is essentieel om jezelf gezien, gehoord en veilig te voelen. Uit onderzoek van Compagnon in 2021 blijkt dan ook dat naast een goed salaris en vast contract juist de werksfeer in de Top 3 van Pullfactoren voor een baan binnen de zorg staat. Meer dan de helft van de zorgprofessionals vindt de werksfeer de belangrijkste factor bij het kiezen voor een bepaalde baan!

Niet gek. Het is geen geheim dat je niet voor het geld in de zorg hoeft te werken. Een goed salaris staat voor veel zorgprofessionals dan ook op de derde plek wanneer het gaat om belangrijke redenen om een bepaalde werkgever of baan te kiezen. Uit ditzelfde onderzoek blijkt dan ook dat de sfeer binnen het team en werkgeluk voor de meeste zorgprofessionals veel belangrijker is dan het salaris.

Veiligheid binnen je team boost je werkgeluk

Veiligheid op de werkvloer en binnen het team is essentieel om werkgeluk te ervaren. De druk in de zorg ligt hoog en je krijgt te maken met verdrietige situaties waarin je absoluut machteloos staat. Een sterk team met fijne collega’s geeft je de veiligheid die je nodig hebt om deze klappen op te vangen, op te staan en weer door te gaan. Maar die veiligheid ervaar je alleen als je binnen je team mag zijn wie je bent.

Jezelf veilig voelen is dan ook essentieel binnen de zorg. En dan hebben we het nu even niet over de veiligheid tussen zorgverlener en zorgvrager of de veiligheid van procedures. Het gaat om de veiligheid die je ervaart en voelt. De veiligheid die je de kracht geeft om iedere dag weer vol hoop en goede moed aan het werk te gaan. De veiligheid die je sterk maakt en je laat geloven dat je alles aan kunt. Het gevoel dat je er niet alleen voor staat en een veilige plek hebt om op terug te vallen wanneer het even niet meer lukt.

En dit gevoel van veiligheid is zo belangrijk! Voel jij je veilig, dan presteer je beter, heb je meer energie en doorzettingsvermogen en kun je alle wijsheid die jij in je hebt toepassen om je cliënten en collega’s op de beste manier te ondersteunen.

“Tijdens de COVID-19 epidemie stond ik aan de frontlinie. Ik voelde iedere dag de angst en de druk van de epidemie. Compleet machteloos wanneer ik patiënten verloor, continu onder druk door een constante stroom aan patiënten en altijd met de angst dat ik het virus thuis aan mijn kinderen zou geven. Zonder mijn team, had ik het opgegeven. Dankzij hun stond ik niet alleen. We stonden samen aan de frontlinie en ervaarden dezelfde angst, hetzelfde verdriet. We hielden elkaar overeind."

Veiligheid ervaren in je hersenen: hoe zit dat?

Veiligheid is een basale menselijke behoefte. De kans is groot dat je weleens van de fight-flight-freeze reacties hebt gehoord. Deze worden aangedreven door je sympathisch zenuwstelsel. Dit zenuwstelsel staat klaar om je te beschermen wanneer je jezelf onveilig voelt. Denk maar eens aan een bange hond die bijt wanneer een vreemde hem probeert te aaien. De hond voelt zich onveilig, en reageert met een fight reactie om zichzelf te beschermen. Hetzelfde geldt natuurlijk voor jou! Komt een problematische bewoner dreigend op je af, dan neemt je sympathisch zenuwstelsel actie om je te beschermen. Je vecht of je vlucht. Het tweede zenuwstelsel, het parasympatische zenuwstelsel, zorgt voor een tegenovergestelde reactie. Het vertraagt je hartslag en ontspant je spieren wat al snel zorgt voor rust, herstel en ontspanning.

De derde speler in het spel van veiligheid is ons sociale brein. Een onderdeel van je hersenen dat geactiveerd wordt wanneer we een rustgevende stem horen of een lachend gezicht zien. Dit soort signaaltjes zijn als het ware triggers die je een gevoel van veiligheid geven. Voel je jezelf veilig, dan blijft je lichaam rustig en heb je de mogelijkheid om te luisteren naar wat er verteld wordt en op een emotioneel niveau connectie te vinden. 

Hoe een glimlach een boze reactie kan voorkomen

Wat hier zo interessant aan is, is dat dit sociale brein afhankelijk is van rustgevende signaaltjes om veiligheid te ervaren. Komt een collega met een boze gezichtsuitdrukking en luide, boze stem op je af? Dan is de kans groot dat jouw zenuwstelsel een fight-flight-freeze reactie inzet. Je sociale brein pikt de gezichtsuitdrukking en het stemgeluid op als een bedreiging, en geeft snel een seintje aan je zenuwstelsel om te reageren. Je bevriest, draait om en loopt weg of wordt net zo boos als je collega. 

Komt je collega daarentegen met een lichte glimlach naar je toe lopen en praat hij met een normale, vriendelijke stem? Dan pikt je sociale brein dit op als een veilige situatie, en kun je zonder boosheid of stress in gesprek gaan.

Je kunt je voorstellen dat gezichtsuitdrukking, houding en stemgeluid dus ook ontzettend belangrijk zijn bij het geven en ontvangen van feedback of het bespreken van problemen! 

Fijne collega’s zorgen voor geluk

Wordt jij met de ontspannen of zelfs glimlachende gezichten van je collega’s ontvangen op de werkvloer, dan vliegen de gelukshormoontjes door je lijf. Het gelukshormoon oxytocine wordt namelijk aangemaakt wanneer je bij vrienden, familie of goede collega’s bent. Het sociaal contact, een omhelzing, een goed gesprek en het gevoel erbij te horen is enorm van belang. Het wordt niet voor niets het knuffelhormoon genoemd!

Gelukshormonen zorgen ervoor dat je jezelf veilig en verbonden voelt, angst beter kunt onderdrukken en weerbaarder bent tegen stress. Belangrijke factoren om oprecht werkgeluk te ervaren en burn-outs te voorkomen.

Veiligheid en werkgeluk: in het kort

Hoewel het veiligheidsbeleid over het algemeen als goed wordt ervaren, zijn er nog steeds een flink aantal zorgprofessionals die het gevoel hebben dat de veiligheid van de zorg regelmatig in gevaar is. Een van de redenen hiervan is het gebrek aan competente collega’s. Dit zorgt voor spanning binnen het team en geeft minder vrijheid om zaken met betrekking tot patiënten of cliënten te bespreken. Laat staan het delen van ervaringen en reacties op heftige situaties.

Ontzettend jammer: zeker gezien de meeste zorgprofessionals de sfeer binnen het team en werkgeluk veel belangrijker vinden dan het contract of het salaris. Het ervaren van veiligheid binnen je team en op de werkvloer is nu eenmaal van grote invloed op je werkgeluk. Voel je jezelf veilig en heb je fijne collega’s, dan blijft je lichaam ontspannen, voel je jezelf verbonden en ben je weerbaarder tegen stress. Met een goed team om je heen voel je jezelf sterker, gelukkiger en kun je simpelweg meer aan.

Nu heb je het team niet altijd voor het kiezen en kun je het humeur van je collega’s lang niet altijd beïnvloeden. Soms best lastig natuurlijk, maar dit geeft je ook de mogelijkheid om zelf aan de slag te gaan. Wist je bijvoorbeeld dat je jezelf met een aantal trucjes direct een gevoel van veiligheid en geluk kunt laten ervaren? Lees hier snel hoe >

Lees ook:

Zoeken