Zorg voor jezelf: blijf werkstress de baas
Werken in de zorg gaat vaak gepaard met hoge stressniveaus. Ondanks inspanningen vanuit de branche om werkdruk te verlagen, blijft stress een uitdaging voor veel zorgprofessionals. Hoe staan we er in 2024 voor en wat kun je doen om stress beter te beheersen?
Lange werkdagen, gepikeerde familieleden van je patiënt, de papieren rompslomp en collega’s die de kantjes ervan af lopen: in de zorg zijn er veel factoren die kunnen bijdragen aan een gevoel van stress tijdens je werk. Af en toe is dat niet erg: stress in ons lijf – bijvoorbeeld tijdens een belangrijk optreden of een examen – zorgt voor extra adrenaline en cortisol. Deze hormonen leveren direct extra energie. Deze heb je vaak nodig in stresssituaties, om bijvoorbeeld je spieren aan het werk te zetten, beter te kunnen nadenken en alerter te reageren. Incidentele stress is dus heel belangrijk en nuttig. Zolang je hersenen voldoende rust en ruimte krijgen om te herstellen, is er niks aan de hand.
Structurele stress
Stress wordt gevaarlijk als het chronisch wordt. Als je dagelijks gestrest bent en soms zelfs met stress opstaat, is het tijd om actie te ondernemen. Chronische stress wordt vaak veroorzaakt door werkdruk, slepende conflicten of overbelasting. Je hersenen krijgen niet de kans om te herstellen, waardoor je lichaam continu in een vecht- of vluchtreactie verkeert. Je spieren spannen zich aan, je hartslag en bloeddruk gaan omhoog, en je lichaam maakt zich klaar voor actie. Heel handig als je oog in oog staat met een gevaarlijke beer tijdens je kampeervakantie. Maar níet elke dag, op de werkvloer. Helaas maakt ons lichaam weinig onderscheid tussen ‘beer’ of ‘boze patiënt’. De lichamelijke reactie is hetzelfde.
Deze fysieke reactie vraagt op de lange termijn veel van je lichaam. Je kunt je vaak uitgeput voelen, vatbaarder zijn voor ziektes en minder goed functioneren op het werk. Symptomen zoals hoofdpijn, spierpijn, en een verhoogde irritatie dwingen je lichaam voortdurend op zijn tenen te lopen. Dit kan je fysieke en mentale gezondheid aantasten, terwijl het voor buitenstaanders soms lastig kan zijn om te begrijpen hoe diep de stress zit.
"Maar liefst 90% van de zelfstandigen in de zorg geeft aan dat hun werk moeilijk is"
Hoe gestrest zijn we in de zorg?
Herken je jezelf of je collega’s in bovenstaande beschrijving? Helaas is de zorgsector nog altijd een van de koplopers als het gaat om stressgerelateerde klachten. Begin 2023 is voor de vijfde keer de Zelfstandigen Enquête Arbeid (ZEA) uitgevoerd door TNO en het CBS, in samenwerking met het ministerie van SZW. Uit deze Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2023 (NEA) bleek dat de emotionele belasting in de zorgsector onveranderd hoog blijft. Bijna één op de vijf zelfstandigen in de zorg gaf aan hoge emotionele belasting te ervaren. Bovendien staat de zorgsector op de derde plaats van meest stressvolle sectoren, net achter de horeca en het onderwijs.
De behoefte aan maatregelen tegen werkdruk en stress blijft hoog in de zorg. Zo heeft 54% van de zorgondernemers in het afgelopen jaar minder gewerkt vanwege ziekte, waarbij stress een belangrijke oorzaak bleek. Ondernemers in de zorg geven van alle respondenten het vaakst aan dat verzuimklachten het gevolg zijn van hun werk (27%). Ook wordt het werk als zwaar ervaren: high-strain jobs, banen met hoge taakeisen en weinig invloed op de eigen werkzaamheden, komen vaak voor in de zorg. Maar liefst 90% van de zelfstandigen in de zorg geeft aan dat hun werk moeilijk is.
Daarnaast hebben zorgprofessionals vaker te maken met ongewenste omgangsvormen, zoals intimidatie en lichamelijk geweld. Deze stressfactoren dragen bij aan de kans op burn-outklachten, die in de zorgsector aanzienlijk hoger liggen dan in andere sectoren (16% t.o.v. 12%).
Leestip
In dit artikel over Philadelphia Zorg lees je waarom Philadelphia het belangrijk vindt dat medewerkers gezond en met plezier naar hun werk gaan. Je vindt er ook een video met praktische tips van medewerkers en cliënten over hoe zij omgaan met stress.
Werken met passie
Stressklachten liggen dus op de loer, dat kan niemand in de zorg ontkennen. De andere kant van deze medaille is dat het aandeel bevlogen ondernemers met 70% het een-na-grootst is in de zorg. In de zorg werken mensen met hart en ziel, die emotioneel betrokken zijn, in positieve en negatieve zin. We nemen ons werk mee naar huis, omdat we dit nou eenmaal met passie doen. De meeste zorgondernemers (84%) willen daarnaast graag nieuwe dingen blijven leren, en samenwerken met andere zelfstandigen (38% in de zorg t.o.v. 31% in het algemeen bij ondernemers).
We willen leren, samenwerken, betrokken zijn, goed zijn in ons werk en niemand teleurstellen. Dan ligt het gevaar op de loer dat we onszelf voorbij lopen. En dat maakt het niet alleen moeilijk om grenzen te stellen, maar ook om stresssignalen tijdig te herkennen.
Ga stress te lijf
Twijfel je nog aan je stressniveau? Doe dan eens een stresstest. Blijk je je in de gevarenzone te bevinden? Ga de stress dan te lijf met de volgende tips.
1. Voorkomen is beter dan genezen
Wees je bewust van je werkomgeving en bekijk hoe je het voor jezelf zo stressvrij mogelijk kan maken. Het heeft geen zin om te wachten tot je drukke werksituatie op magische wijze verbetert: je kunt wel zélf het beste uit de situatie halen. Probeer eens na iedere afgeronde taak een micropauze in te lassen, door even een kopje thee te halen tussen twee afspraken in, of jezelf te trakteren op een fruitsalade voor je begint aan je volgende autoritje. Win-win, want dat is niet alleen lekker, maar vitamine C draagt ook nog eens bij aan een minder sterke reactie van het lichaam op (chronische) stress.
Soms zijn een paar kleine oplaadmomentjes al genoeg om de dag aan te kunnen en stress los te laten. Zit je toch in die auto? Voed je brein dan met iets positiefs. Luister een podcast over (ont)stress(en) of zet wat positieve muziek op voor een beter humeur – wedden dat je als een ander mens aankomt op je volgende adres?
2. Tackel acute stress
Merk je dat het je even teveel wordt in een situatie? Stap er dan (letterlijk) even uit. Probeer even de frisse lucht op te zoeken, loop het liefst even naar een gebied met groen. Lukt dat niet? Laat de natuur die er wel is, haar werk doen. Kijk omhoog en geef de wolken, blauwe lucht of zonneschijn de tijd om op je in te werken. Als het kan, neem dan de tijd en maak een ommetje. Maak er desnoods een vervroegde lunchpauze van. Zo kun je je gedachten weer op een rijtje zetten en de stresshormonen laten wegebben. Lukt dat niet? Trek je dan even terug op het toilet of in een stilteruimte voor wat stretches of ademhalingsoefeningen. Sluit je pauze af met een kop kamillethee, en je kunt er weer tegenaan.
“Soms zijn managers zich niet bewust van de impact die hun beslissingen hebben op het personeel"
3. Praat erover met je leidinggevende
Laten we eerlijk zijn: voor veel zorgmedewerkers ligt de oorzaak van stress vaak buiten hun macht. Een slechte planning, te hoge werkdruk en het gevoel niet gewaardeerd te worden zijn veelvoorkomende stressfactoren in de zorg. Voel je je gestrest, overvraagd en/of niet gewaardeerd? Kaart dit dan aan bij je leidinggevende. Soms zijn managers zich niet bewust van de impact die hun beslissingen hebben op het personeel. Het bespreken van deze zorgen kan helpen om oplossingen te vinden en je stressniveau te verlagen.
Een gebrek aan waardering kan leiden tot onzekerheid en pessimisme, wat op de lange termijn kan bijdragen aan burn-outklachten. Door open te communiceren over je ervaringen, kun je samen met je leidinggevende stappen zetten om de werkdruk te verminderen.
Kleine stappen, groot verschil
Werkstress zal nooit helemaal verdwijnen, maar dat betekent niet dat je er niets tegen kunt doen. Door bewust te zijn van je eigen stresssignalen en actief te werken aan preventie, kun je de ‘schade’ van stress beperken. Of het nu gaat om kleine pauzes, ademhalingsoefeningen of een goed gesprek met je leidinggevende; zorg goed voor jezelf – net zoals je voor je patiënten doet.
